Eerste moedermelk: wat is colostrum en waarom is het zo belangrijk ?

De eerste moedermelk heet colostrum. Het is de melk die je borsten produceren rond de geboorte en tijdens de eerste dagen daarna. Colostrum ziet er vaak anders uit dan de witte moedermelk die je misschien in gedachten hebt. Het kan geel of goudkleurig zijn, maar de kleur kan variëren. Ook de structuur is vaak dikker en kleveriger.

Dat de eerste moedermelk geel is, betekent dus niet dat er iets mis mee is. Integendeel: dit is een normale eigenschap van colostrum. UZ Leuven beschrijft colostrum als de eerste dagen melk en legt uit dat deze dikke, gelige vloeistof rijk is aan voedingsstoffen en antistoffen. De kleine hoeveelheid die in de eerste dagen beschikbaar is, past bij de kleine maag van een pasgeboren baby.

Wanneer maak je de eerste moedermelk aan?

Hoewel je baby het colostrum pas na de geboorte begint te drinken, begint je lichaam zich al veel eerder voor te bereiden op borstvoeding. De borsten kunnen vanaf ongeveer halverwege de zwangerschap colostrum beginnen te produceren. Sommige zwangere vrouwen merken dat doordat er af en toe een druppeltje uit de borst lekt. Andere vrouwen zien tijdens hun hele zwangerschap niets.

Beide situaties zijn normaal. Het feit dat je tijdens de zwangerschap wel of geen colostrum ziet, zegt niet hoeveel moedermelk je na de geboorte zult produceren. Volgens Cambridge University Hospitals begint de productie ongeveer vanaf 16 weken zwangerschap. Actief afkolven tijdens de zwangerschap wordt echter pas later en onder geschikte omstandigheden besproken. Kun je colostrum afkolven tijdens de zwangerschap?

Sommige vrouwen kolven in de laatste weken van hun zwangerschap kleine hoeveelheden colostrum met de hand af. Dat kan bijvoorbeeld worden besproken wanneer verwacht wordt dat een baby na de geboorte tijdelijk moeilijker aan de borst zal kunnen drinken of een verhoogd risico heeft op een lage bloedsuikerspiegel. Begin hier niet zomaar vroeg in de zwangerschap mee. Bespreek met je vroedvrouw of gynaecoloog of prenataal afkolven in jouw situatie geschikt is en vanaf wanneer je ermee kunt beginnen.

Colostrum wordt vooral tijdens de eerste dagen na de geboorte geproduceerd. Meestal begint rond dag twee tot vier de hoeveelheid melk duidelijk toe te nemen. De melk verandert dan geleidelijk van colostrum naar overgangsmelk. Het is geen omschakeling die op één exact moment plaatsvindt. Je melk verandert stap voor stap. Daardoor kan de gelige kleur nog een tijdje zichtbaar blijven terwijl de hoeveelheid toeneemt en de melk dunner wordt.

De NHS over borstvoeding tijdens de eerste dagen beschrijft colostrum als de melk van de eerste dagen en geeft aan dat veel vrouwen ongeveer twee tot vier dagen na de geboorte merken dat hun borsten voller worden en de melkproductie toeneemt.

Wat komt er na colostrum?

Na het colostrum volgt overgangsmelk. Zoals de naam aangeeft, vormt deze melk de overgang tussen de eerste geconcentreerde moedermelk en de rijpere melk die daarna wordt geproduceerd. In de eerste weken blijft de samenstelling van moedermelk veranderen. Het volume neemt toe en de verhoudingen van onder andere eiwitten, vetten en andere bestanddelen passen zich aan de behoeften van je baby aan.

Later kan ook de samenstelling binnen één voeding en doorheen de dag verschillen. Moedermelk past zich voortdurend aan.

Waarom verandert moedermelk tijdens de eerste weken?

De eerste moedermelk is afgestemd op een pasgeboren baby. Maar je kindje groeit snel, waardoor ook zijn voedingsbehoeften veranderen. Daarom neemt de melkproductie tijdens de eerste dagen toe en verandert de samenstelling geleidelijk. Eerst drinkt je baby voornamelijk colostrum, daarna overgangsmelk en vervolgens rijpere moedermelk.

Dat betekent niet dat de ene melk ineens "verdwijnt" en de andere op een vast tijdstip begint. De verandering verloopt geleidelijk. Ook later blijft moedermelk een dynamische voeding. Ze kan veranderen naargelang de leeftijd van je baby, het moment van de dag en zelfs tijdens een afzonderlijke voeding.

Colostrum bevat precies in de eerste levensfase interessante voedingsstoffen en beschermende bestanddelen. Het bevat onder andere veel eiwitten en antistoffen. Die dragen bij aan de bescherming van je pasgeboren baby terwijl zijn eigen afweersysteem nog volop in ontwikkeling is.

Colostrum helpt daarnaast het spijsverteringsstelsel zich aan te passen aan het leven buiten de baarmoeder. Het ondersteunt ook het uitscheiden van meconium, de donkere eerste stoelgang van een pasgeborene. Een ziekenhuisfolder over de eigenschappen van de eerste moedermelk bij pasgeborenen benadrukt eveneens dat colostrum geconcentreerd is, antistoffen bevat en gemakkelijk verteerbaar is voor een pasgeboren baby.

Is een kleine hoeveelheid colostrum voldoende?

Ja, kleine hoeveelheden horen bij de eerste dagen. Het kan als nieuwe mama vreemd voelen wanneer je maar enkele druppels melk ziet. Zeker wanneer je verwacht dat je baby meteen een volledige hoeveelheid melk nodig heeft.

Maar tijdens de eerste dagen drinken baby's kleine hoeveelheden en willen ze vaak opnieuw aan de borst. Het frequente zuigen helpt tegelijk je melkproductie verder op gang. Een kleine hoeveelheid colostrum betekent dus niet automatisch dat je te weinig melk hebt.

Wanneer de toestand van mama en baby het toelaat, wordt geprobeerd om je baby kort na de geboorte huid-op-huid bij jou te leggen en de eerste borstvoeding op gang te brengen. De WHO beveelt aan om borstvoeding indien mogelijk binnen het eerste uur na de geboorte te starten. Dat vroege contact helpt je baby toegang te krijgen tot colostrum en ondersteunt de start van de borstvoeding.

Hoe lang die allereerste voeding duurt, kun je niet vooraf bepalen. Sommige baby's drinken meteen actief, andere likken of zoeken eerst en sommige hebben meer tijd of hulp nodig om goed aan te happen. Er bestaat daarom geen ideale duur van bijvoorbeeld tien, twintig of dertig minuten. Kijk liever naar je baby dan naar de klok.

Hoe vaak drinkt een baby tijdens de eerste dagen?

Borstvoeding geven gebeurt in het begin meestal vaak. Je baby heeft een kleine maag en wil soms kort na een voeding alweer drinken. Tijdens de eerste dagen worden doorgaans minstens acht tot twaalf voedingen per 24 uur verwacht, maar baby's kunnen ook vaker drinken. Vooral 's avonds of tijdens bepaalde periodes kunnen verschillende voedingen heel kort op elkaar volgen.

Je legt je baby daarom best aan wanneer hij vroege hongersignalen vertoont. Dat kan bijvoorbeeld zijn wanneer hij zijn hoofd draait, zijn mond opent, met zijn lippen zoekt of op zijn handen begint te zuigen.

Omdat je aan de borst niet kunt zien hoeveel milliliter je baby precies drinkt, vragen veel ouders zich tijdens de eerste week af of de hoeveelheid colostrum wel voldoende is. Let daarom niet alleen op de melk die je zelf kunt zien. Kijk ook naar je baby.

Goed slikken tijdens de voeding, steeds meer natte luiers, veranderende stoelgang en een gewicht dat door je zorgverleners wordt opgevolgd, geven meer informatie. Op De Roze Doos vind je een uitgebreider overzicht van de signalen waaraan je kunt herkennen of je baby voldoende moedermelk drinkt.

Maak je je zorgen omdat je baby nauwelijks drinkt, erg slaperig is, moeilijk wakker wordt voor een voeding of opvallend weinig natte luiers heeft? Bespreek dit dan met je vroedvrouw, arts of lactatiekundige.

Wat als de eerste borstvoeding niet lukt?

Niet iedere baby drinkt meteen goed aan de borst. Een moeilijke eerste voeding betekent ook niet dat borstvoeding daarna niet kan lukken. Je baby kan bijvoorbeeld slaperig zijn na de bevalling of moeite hebben om goed aan te happen. Ook na een keizersnede, een zware bevalling of wanneer je baby medische zorg nodig heeft, kan de eerste voeding anders verlopen dan verwacht.

Een vroedvrouw kan helpen met de houding en het aanleggen. Als je baby niet rechtstreeks aan de borst kan drinken, kan het soms mogelijk zijn om colostrum met de hand af te kolven en op een andere manier te geven. Wil je weten hoe afgekolfde melk daarna veilig behandeld wordt? In ons artikel over de bewaring van moedermelk leggen we uit hoe je melk correct koelt, bewaart en later opnieuw gebruikt.

Wanneer je colostrum afkolft, zal de hoeveelheid waarschijnlijk veel kleiner zijn dan wanneer je later moedermelk afkolft. Dat is normaal. Door de dikke structuur en kleine hoeveelheid wordt colostrum tijdens de eerste dagen vaak met de hand afgekolfd. Wanneer de melkproductie toeneemt, kan indien nodig ook een borstkolf worden gebruikt.

Heb je later afgekolfde melk over, dan hoef je die niet automatisch weg te gooien. De Roze Doos verzamelde verschillende ideeën voor wat je kunt doen wanneer je moedermelk over hebt. Wie regelmatig kolft en een voorraad wil opbouwen, kan daarnaast gebruikmaken van geschikte recipiënten. Lees daarvoor onze praktische tips over moedermelk bewaren in bewaarzakjes.

Colostrum melk kopen: is dat hetzelfde als de eerste moedermelk?

Wie online naar colostrum zoekt, komt soms producten tegen die als colostrumpoeder of voedingssupplement worden verkocht. Dat is niet hetzelfde als de eerste moedermelk die je zelf voor je baby produceert. Dergelijke producten zijn vaak gemaakt van colostrum van koeien. Ook een koe produceert na de geboorte van een kalf eerst colostrum voordat de gewone melkproductie op gang komt.

De Europese regelgeving definieert dierlijk colostrum als de afscheiding vóór de gewone melkproductie. Dat verklaart waarom zoektermen zoals "eerste melk koe" en "colostrum melk kopen" eveneens resultaten opleveren. Voor een pasgeboren baby is zo'n commercieel colostrumproduct geen vervanging voor menselijke moedermelk of voor geschikte zuigelingenvoeding. Geef je baby geen voedingssupplementen of andere melkproducten zonder dit met een arts of vroedvrouw te bespreken.

De eerste dagen met je baby brengen vaak veel nieuwe vragen mee. Is deze kleine hoeveelheid colostrum voldoende? Hoe vaak moet je baby drinken? En wanneer verandert die gele eerste moedermelk in de melk die je later gewend bent?

Met YooMum vind je informatie over borstvoeding, de eerste weken met je baby en andere vragen die bij het jonge ouderschap horen. Je kunt er ook ervaringen uitwisselen met andere mama's die dezelfde fases meemaken.

Ontdek YooMum via de App Store of Google Play.