Verlatingsangst bij baby : waarom wil je kindje niet meer alleen slapen?

Wat is verlatingsangst bij een baby?

Verlatingsangst, ook scheidingsangst genoemd, is een normale fase in de emotionele ontwikkeling van jonge kinderen. In de eerste levensmaanden begrijpt een baby nog niet volledig dat iemand blijft bestaan wanneer die uit beeld verdwijnt. Naarmate je kindje zich cognitief ontwikkelt, verandert dat.

Je baby begint te begrijpen: mama of papa kan weggaan. Maar het besef dat je ook weer terugkomt is nog minder stevig ontwikkeld. Dat verklaart waarom je kindje plots kan huilen wanneer je naar een andere kamer gaat, zich stevig aan je vastklampt bij het afscheid in de kinderopvang of begint te protesteren zodra je bij bedtijd richting de deur loopt.

Wanneer begint verlatingsangst?

Kind en Gezin beschrijft dat scheidingsangst vaak rond de leeftijd van 8 maanden duidelijk wordt en meestal het hevigst is tussen 8 en 18 maanden. Dat betekent niet dat iedere baby precies op 8 maanden plots verlatingsangst krijgt.

Bij sommige baby's merk je het vroeger. Bij andere kindjes wordt het pas later duidelijk. Ook tijdens de peuter- of dreumesfase kan verlatingsangst opnieuw sterker naar voren komen. Ziekte, vermoeidheid, een nieuwe kinderopvang, vakantie, een verhuis of andere veranderingen kunnen ervoor zorgen dat je kindje tijdelijk meer behoefte heeft aan nabijheid.

Waarom heeft verlatingsangst zoveel invloed op slapen?

Slapen betekent afscheid nemen. Overdag kan je baby je misschien achterna kruipen, naar je roepen of zelf opnieuw contact zoeken. Wanneer je je kindje in bed legt, kan dat niet.

Voor een baby met verlatingsangst kan bedtijd daarom voelen als een heel duidelijk moment van scheiding. Dat kan verklaren waarom je kindje overdag vrolijk speelt, maar begint te huilen zodra het merkt dat het bedtijd is.

Je baby begrijpt dat jij kunt verdwijnen

Een belangrijke ontwikkeling is dat je baby steeds beter begrijpt dat mensen en voorwerpen blijven bestaan wanneer ze niet zichtbaar zijn. Dat is een grote cognitieve stap. Maar het heeft ook een keerzijde: je kindje begrijpt nu beter dat jij daadwerkelijk weg bent wanneer je de kamer verlaat. Daarom kan je baby plots veel sterker op je vertrek reageren dan enkele maanden eerder.

's Nachts zoekt je baby opnieuw naar jou

Baby's worden tijdens de nacht regelmatig kort wakker tussen slaapcycli. Wanneer verlatingsangst speelt, kan je kindje tijdens zo'n wakker moment merken dat jij er niet bent. Je baby kan dan gaan huilen of roepen totdat je opnieuw verschijnt.

Dat betekent niet automatisch dat je kindje plots "verleerd" is om te slapen. De behoefte aan geruststelling kan tijdelijk sterker geworden zijn. Voor meer achtergrond over hoe babyslaap verandert, lees je ook ons artikel over de slaap van jonge kinderen.

Hoe herken je verlatingsangst rond bedtijd?

Verlatingsangst kan zich bij slapen op verschillende manieren uiten.

Je merkt bijvoorbeeld dat je baby:

• Begint te huilen zodra je hem in bed legt;
• Rustig is zolang jij naast het bed blijft;
• Onmiddellijk protesteert wanneer je richting deur gaat;
• plots alleen nog door mama of papa naar bed gebracht wil worden;
• 's nachts vaker wakker wordt en naar jou roept;
• moeilijker opnieuw in slaap valt zonder lichamelijke nabijheid;
• overdag eveneens aanhankelijker is;
• Sterker reageert wanneer je de kamer verlaat;
• Plots heeft meer moeite met afscheid nemen in de kinderopvang.

Vaak verandert niet alleen het slapen. Wanneer verlatingsangst de oorzaak is, merk je meestal ook overdag dat je kindje gevoeliger reageert op afstand en afscheid.

Is dit verlatingsangst of een slaapregressie?

De twee kunnen tegelijk voorkomen. Rond 8 tot 12 maanden vinden er veel ontwikkelingen plaats. Baby's leren bijvoorbeeld zitten, kruipen, optrekken en soms al stappen. Ook taal, geheugen en het bewustzijn van hun omgeving ontwikkelen zich snel. Verlatingsangst kan onderdeel zijn van deze periode.

Een zogenaamde slaapregressie beschrijft dat het slapen tijdelijk moeilijker wordt tijdens een ontwikkelingsfase. Verlatingsangst is één mogelijke factor, naast nieuwe vaardigheden, ziekte, tandjes, veranderingen in dutjes of andere gebeurtenissen. Je hoeft dus niet te bepalen of het óf verlatingsangst óf een slaapregressie is. Kijk vooral naar wat je baby laat zien.

Is je kindje ook overdag plots veel aanhankelijker en wordt het verdrietig wanneer jij uit beeld verdwijnt? Dan speelt verlatingsangst waarschijnlijk mee. Lees ook meer over de slaapregressie tussen 9 en 12 maanden.

Wat kun je doen bij verlatingsangst en slapen?

Het doel is niet om je baby zo snel mogelijk af te leren dat hij jou nodig heeft. Je kindje probeert op dit moment vooral te begrijpen dat een scheiding tijdelijk is en dat jij terugkomt. Voorspelbaarheid, herhaling en nabijheid kunnen daarbij helpen.

Maak het avondritueel voorspelbaar

Een herkenbaar avondritueel geeft je baby aanwijzingen over wat er gaat gebeuren. Dat hoeft niet ingewikkeld te zijn. Bijvoorbeeld: Badje of wassen, pyjama aantrekken, voeding, een rustig boekje, knuffelen en daarna naar bed.

Wanneer dezelfde stappen vaak in dezelfde volgorde terugkomen, wordt bedtijd voorspelbaarder. Dat kan extra prettig zijn in een fase waarin afscheid nemen moeilijk is.

Neem duidelijk afscheid

Stiekem uit de kamer verdwijnen zodra je baby even niet kijkt, lijkt misschien gemakkelijker omdat je protest wilt voorkomen. Maar bij verlatingsangst is het juist belangrijk dat je kindje geleidelijk leert dat vertrekken en terugkomen bij elkaar horen. Hou het afscheid rustig en eenvoudig.

Je kunt bijvoorbeeld telkens ongeveer dezelfde woorden gebruiken: "Slaap lekker. Mama is dichtbij. Tot morgen." Een baby begrijpt nog niet ieder woord, maar herhaling, stemgebruik en routine worden wel herkenbaar.

Oefen overdag met korte momenten van afstand

Verlatingsangst speelt niet alleen tijdens het slapen. Overdag kun je je baby op een veilige manier laten ervaren dat jij soms even verdwijnt en daarna terugkomt. Een eenvoudig kiekeboespelletje sluit daar mooi bij aan. Je kunt ook even de kamer uitgaan terwijl je blijft praten en kort daarna terugkomen.

Voor iets oudere baby's en dreumesen kun je korte afscheidsmomenten oefenen bij een andere vertrouwde verzorger. Zo krijgt je kindje steeds opnieuw dezelfde ervaring: mama of papa gaat weg én komt terug.

Geef geruststelling zonder van de nacht een speelperiode te maken

Wordt je baby 's nachts huilend wakker? Ga gerust kijken wat er aan de hand is. Hou de omgeving rustig, praat zacht en beperk licht en prikkels.

Je kunt je kindje geruststellen zonder het gevoel te geven dat de dag opnieuw begonnen is. Hoeveel nabijheid je baby daarbij nodig heeft, verschilt sterk per kind. Sommige baby's zijn snel gerustgesteld wanneer ze je stem horen. Anderen hebben een knuffel of meer tijd nodig. Er bestaat geen aanpak die voor ieder gezin hetzelfde werkt dus probeer wat goed voelt totdat je de juiste aanpak voor jullie vindt.

Mijn baby wil alleen slapen als ik erbij blijf: wat nu?

Dit komt tijdens een periode van verlatingsangst vaak voor. Je baby kan perfect ontspannen wanneer jij naast het bed zit, maar onmiddellijk rechtop gaan zitten of beginnen te huilen zodra je vertrekt. Je hoeft niet van de ene dag op de andere alle nabijheid weg te nemen. Je kunt proberen die geleidelijk aan te passen. Misschien zit je eerst naast het bed. Na verloop van tijd zit je iets verder weg. Of je stelt je baby kort gerust en geeft hem daarna opnieuw wat ruimte om tot rust te komen. Hoe snel je dit opbouwt hangt af van je kindje en van wat voor jullie haalbaar voelt.

Slaapt je baby momenteel alleen wanneer hij letterlijk op jou ligt? Dan vind je aanvullende tips in ons artikel Mijn baby slaapt alleen met mij: hoe leer je je baby in bed slapen?

Kan een knuffel helpen bij verlatingsangst?

Bij oudere kinderen kan een vertrouwde knuffel of troostvoorwerp helpen tijdens momenten van scheiding.

Bij baby's is veilige slaap echter belangrijker dan het gebruik van een troostvoorwerp. Leg daarom geen losse knuffels, kussens, dekbedden of andere zachte voorwerpen in de slaapomgeving van een jonge baby wanneer die volgens de veilige-slaaprichtlijnen nog niet geschikt zijn. Je stem, aanraking en een herkenbaar slaapritueel kunnen ook veel vertrouwdheid bieden zonder iets los in het bed te leggen.

Wat als je baby plots alleen mama wil?

Tijdens verlatingsangst kan een baby tijdelijk een sterke voorkeur krijgen voor één ouder of vaste verzorger. Dat kan behoorlijk intens worden. Misschien kan je partner je kindje overdag prima verzorgen, maar ontstaat er bij bedtijd groot protest zodra jij niet aanwezig bent.

Probeer andere vertrouwde verzorgers niet volledig uit de routine te halen. Laat hen op rustige momenten contact en verzorging blijven bieden. Ze kunnen bijvoorbeeld overdag spelen, het badje doen of een deel van het avondritueel overnemen. Een band wordt opgebouwd door herhaalde veilige ervaringen. Dat hoeft niet onmiddellijk te betekenen dat de andere ouder ook elke bedtijd volledig moet overnemen.

Maak ik de verlatingsangst erger als ik mijn baby troost?

Nee, je baby troosten wanneer hij bang of overstuur is veroorzaakt geen verlatingsangst. Verlatingsangst hoort bij de ontwikkeling. Je kindje zoekt nabijheid omdat jij een vertrouwde en veilige persoon bent.

Tegelijk kun je je baby geleidelijk helpen ervaren dat korte periodes zonder direct contact ook veilig zijn. Troosten en zelfstandigheid stimuleren hoeven dus geen tegenpolen te zijn. Je kunt veiligheid bieden én stap voor stap oefenen op afstand.

Moet je je baby laten huilen bij verlatingsangst?

Er bestaat niet één slaapmethode die bij ieder kind en ieder gezin past. Sommige ouders willen hun baby nooit alleen laten huilen. Andere gezinnen gebruiken een geleidelijke slaapmethode waarbij ze hun kindje regelmatig geruststellen. Belangrijker dan één vaste methode is dat je aanpak veilig, voorspelbaar en voor jullie vol te houden is.

Merk je dat je baby tijdens deze periode bijzonder angstig reageert? Dan kan een wat geleidelijkere aanpak beter bij jullie passen dan plots veel minder aanwezigheid te bieden. Je hoeft ook niet vast te houden aan iets wat duidelijk niet werkt omdat je bang bent dat je anders "slechte slaapgewoonten" creëert. De slaap van baby's verandert voortdurend.

Hoe lang duurt verlatingsangst bij slapen?

Er bestaat geen exacte termijn. Kind en Gezin geeft aan dat scheidingsangst vaak het sterkst is tussen 8 en 18 maanden, maar kinderen verschillen sterk van elkaar. Het betekent ook niet dat je kindje gedurende tien maanden iedere nacht slecht zal slapen. Verlatingsangst kan in golven komen. Je baby kan een periode veel nabijheid nodig hebben, daarna opnieuw gemakkelijker alleen slapen en enkele maanden later tijdelijk opnieuw sterker reageren op afscheid.

Bij veel kinderen neemt de angst geleidelijk af wanneer ze steeds beter begrijpen dat ouders terugkomen en wanneer taal en tijdsbesef zich verder ontwikkelen.

Verlatingsangst bij een dreumes

Ook bij een dreumes kan verlatingsangst het slapen moeilijk maken. Een dreumes begrijpt al veel meer dan een jonge baby, maar kan tegelijkertijd duidelijker laten weten dat hij het niet eens is met je vertrek.

Je kindje kan bijvoorbeeld:

• steeds opnieuw om mama of papa roepen;
• uit bed proberen te komen;
• vragen om nog een knuffel, slokje water of verhaaltje;
• midden in de nacht naar jullie kamer willen;
• Alleen willen inslapen wanneer iemand naast het bed zit.

Bij dreumesen spelen bovendien steeds meer factoren mee. Verlatingsangst kan samengaan met behoefte aan zelfstandigheid, het testen van grenzen, angst voor het donker, nieuwe dromen of grote veranderingen zoals een verhuis, een nieuw broertje of zusje of de start in een nieuwe opvang.

Hou grenzen én verbinding voorspelbaar

Een dreumes kan baat hebben bij een duidelijk avondritueel en voorspelbare grenzen. Vertel vooraf wat er gaat gebeuren: "We lezen nog één boekje, daarna krijg je een kus en dan is het tijd om te slapen."

Wanneer je kindje daarna opnieuw om een boek vraagt, kun je geruststellen zonder het hele ritueel opnieuw te starten. Zo combineer je nabijheid met voorspelbaarheid.

Wanneer kan er iets anders dan verlatingsangst spelen?

Niet iedere verandering in slaap rond 8 of 12 maanden wordt veroorzaakt door verlatingsangst.

Je baby kan bijvoorbeeld wakker worden door:

• honger;
• ziekte of verkoudheid;
• tandjes;
• reflux of ander lichamelijk ongemak;
• veranderingen in dutjes;
• te veel of te weinig slaap overdag;
• een nieuwe omgeving;
• een grote verandering in het gezin;
• Nieuwe motorische vaardigheden.

Kijk daarom naar het volledige plaatje. Is je baby overdag vrolijk maar vooral verdrietig zodra jij weggaat? Dan past dat goed bij verlatingsangst. Wordt je kindje ook ziek, heeft het pijn, drinkt het duidelijk minder of gedraagt het zich opvallend anders? Dan is het verstandig om ook andere oorzaken te bekijken.

Wanneer moet je hulp zoeken bij verlatingsangst?

Verlatingsangst is normaal bij baby's en jonge kinderen en gaat meestal geleidelijk weer over. Vraag advies aan Kind en Gezin, je huisarts of kinderarts wanneer de angst uitzonderlijk intens is, wanneer je kindje gedurende lange tijd ontroostbaar blijft na ieder afscheid of wanneer de angst het dagelijkse leven sterk begint te beperken. Ook wanneer slaapproblemen zo ernstig worden dat je baby of jullie als ouders nauwelijks nog voldoende kan rusten, mag je hulp vragen.

Je hoeft niet te wachten tot iedereen volledig uitgeput is.

Je baby wil niet bij je weg omdat jij zijn veilige basis bent

Verlatingsangst kan vermoeiend zijn, zeker wanneer je baby die overdag al voortdurend bij je wil zijn 's nachts ook telkens opnieuw om jou roept. Maar deze fase vertelt ook iets over de ontwikkeling van je kindje.

Je baby begint steeds beter te begrijpen dat jij een afzonderlijk persoon bent die kan vertrekken. Tegelijk moet hij nog leren vertrouwen op het vervolg van dat verhaal: dat jij ook weer terugkomt. Daarom kunnen voorspelbare routines, duidelijke afscheidsmomenten en geruststelling helpen.

Je hoeft je baby niet te dwingen om plots alles alleen te kunnen. Door telkens opnieuw te ervaren dat afscheid tijdelijk is, groeit geleidelijk het vertrouwen dat jij er ook bent wanneer je even niet zichtbaar bent.

Ontdek YooMum! De app voor (aanstaande) mama's

Een baby die plots niet meer alleen wil slapen, ieder afscheid moeilijk vindt of 's nachts telkens naar jou roept, kan behoorlijk vermoeiend zijn. Met YooMum kun je ervaringen uitwisselen met andere mama's en informatie vinden over babyslaap, ontwikkeling en de verschillende fases die je kindje doormaakt.

Heb je het gevoel dat de angst van je kindje uitzonderlijk intens is of dat de slaapproblemen onhoudbaar zijn? Bespreek dit dan ook met Kind en Gezin, je huisarts of kinderarts. Ontdek YooMum via https://app.yoomum.com/store.