Alles wat je moet weten over vasovagale syncope

Wat kan een vasovagale syncope uitlokken en waarom gebeurt het?

De nervus vagus is een lange zenuw die de hersenen met de maag verbindt via onder andere het hart. Deze zenuw maakt deel uit van het parasympatisch zenuwstelsel, dat de hartslag en bloeddruk verlaagt. Een vasovagale syncope ontstaat wanneer deze zenuw overmatig gestimuleerd wordt. Daardoor vertraagt de hartslag en zetten de bloedvaten uit, wat leidt tot een plotse daling van de bloeddruk. Hierdoor stroomt er minder bloed – en dus minder zuurstof – naar de hersenen, wat meestal leidt tot kortdurend bewustzijnsverlies van enkele seconden.

Verschillende factoren kunnen een vasovagale syncope uitlokken, zoals:

• Fysieke factoren: langdurig rechtstaan, langdurig vasten, een warme omgeving, uitdroging, besloten ruimtes, intense lichamelijke inspanning, slaapgebrek of een zware maaltijd.
• Emotionele factoren: intense stress, heftige emoties zoals bijvoorbeeld grote angst.
• Medicatie: bepaalde geneesmiddelen, zoals o.a. bloeddrukverlagers.

Wat zijn de waarschuwingssignalen van een vasovagale syncope?

Het is belangrijk om de voortekenen van een vasovagale syncope te herkennen zodat de persoon in kwestie nog de tijd heeft om te gaan zitten of liggen en op die manier een valpartij met mogelijke verwondingen kan vermijden. Typische waarschuwingssignalen zijn:

• Duizeligheid
• Warmteopwellingen en koud zweet
• Oorsuizingen
• Misselijkheid
• Wazig zicht of zwarte vlekken voor de ogen
• Hartkloppingen
• Plotse bleekheid

Hoe reageer je best op een vasovagale syncope?

Als je voelt dat je gaat flauwvallen, ga dan meteen zitten of liggen om een val te voorkomen.

Ben je bij iemand die deze symptomen vertoont, help hem of haar dan om veilig te gaan zitten of liggen en voorkom verwondingen bij een mogelijke val. Meestal komt de persoon binnen enkele seconden of minuten weer bij. Stel hem of haar gerust zodra die weer bij bewustzijn is.

Hoe weet je of er een probleem is met de nervus vagus?

Als je regelmatig een vasovagale syncope ervaart, raadpleeg dan zeker een arts. Alleen een medische professional kan met een klinisch onderzoek of aanvullende testen (bloedonderzoek, ECG…) bepalen wat de onderliggende oorzaak is.

Soms kan een vagale malaise wijzen op een hartprobleem (zoals hartritmestoornissen of aortastenose), neurologische aandoeningen (zoals epilepsie of narcolepsie), orthostatische hypotensie (bloeddrukdaling bij het opstaan), hypoglycemie (laag suikergehalte in het bloed), paniekaanvallen, angststoornissen of een overgevoelige sinus caroticus. Ook situationele syncope kan een oorzaak zijn, bijvoorbeeld na hoesten of fysieke inspanning.

Hoe behandel je een vasovagale syncope en voorkom je herhaling ervan?

De behandeling hangt af van de onderliggende oorzaak, die door de arts wordt vastgesteld. Meestal is er geen specifieke behandeling nodig en zijn deze voorvallen goedaardig. Ze worden vaak waargenomen bij jongvolwassenen. Bij frequente of ernstige aanvallen kan een arts de volgende preventieve maatregelen voorstellen:

• Vermijd gekende triggers (hitte, lang rechtstaan…).
• Drink minstens 1,5 à 2 liter water per dag om uitdroging te voorkomen.
• Draag steunkousen om de bloedsomloop te bevorderen.
• Zorg voor voldoende slaap en een evenwichtige voeding.

Let op: een vasovagale syncope is niet hetzelfde als een stuiptrekking. Stuiptrekkingen ontstaan door abnormale elektrische activiteit in de hersenen en gaan gepaard met ongecontroleerde bewegingen en bewustzijnsverlies. In zo’n geval verwijder je best gevaarlijke objecten in de buurt om verwondingen te vermijden en raadpleeg je een arts.

Vasovagale syncope bij zwangere vrouwen

Een vasovagale syncope is een veel voorkomende klacht bij zwangere vrouwen. Hoewel het beangstigend kan zijn, is het doorgaans onschuldig en het gevolg van een overmatige respons van het parasympatisch zenuwstelsel, met een daling van de bloeddruk en hartslag als gevolg. Door de fysiologische veranderingen tijdens de zwangerschap is het risico verhoogd, waardoor het nuttig is om de oorzaken, symptomen en preventieve maatregelen te kennen.

Waarom hebben zwangere vrouwen vaker last van vasovagale syncope?

Tijdens de zwangerschap ondergaat het lichaam grote veranderingen in de bloedsomloop en hormonale veranderingen. Het bloedvolume neemt toe, de bloedvaten verwijden en de baarmoeder drukt – vooral in ruglig – op grote bloedvaten zoals de vena cava (de grote holle ader), wat de veneuze terugstroom naar het hart vertraagt en zo de bloeddruk tijdelijk doet dalen.

Andere uitlokkende factoren van vasovagale syncope bij de zwangere vrouw zijn:

• Langdurig rechtstaan, wat de bloedcirculatie kan vertragen en een gevoel van duizeligheid kan veroorzaken.
• Plotselinge veranderingen in houding, zoals te snel opstaan na het zitten of liggen.
• Stress, vermoeidheid en warmte, waardoor bloedvaten verder verwijden en de bloeddruk daalt.
• Lage bloedsuikerspiegel, wat vaak voorkomt door de verhoogde energiebehoefte van het lichaam tijdens de zwangerschap.
• Druk van de baarmoeder op de holle ader, vooral aan het einde van de zwangerschap als de vrouw op haar rug ligt.

Wat zijn de symptomen van een vasovagale syncope bij zwangere vrouwen? Zijn ze specifiek?

De waarschuwingssignalen komen meestal geleidelijk, waardoor je de kans krijgt om op tijd in te grijpen. Typische signalen zijn:

• Plotse zwakte en vermoeidheid.
• Duizeligheid of een licht gevoel in het hoofd.
• Warmteopwellingen die gepaard gaan met koud zweet.
• Misselijkheid en soms visuele stoornissen, zoals wazig zicht of lichtflitsen.
• Plotse bleekheid en het gevoel van een trage hartslag.
• Soms volgt een kort bewustzijnsverlies, waarna snel herstel optreedt zodra je gaat liggen.

Hoe voorkom je een vasovagale syncope tijdens de zwangerschap?

Hoewel onschuldig, kunnen vasovagale syncopes erg vervelend en beangstigend zijn. Preventieve tips om ze te voorkomen:

• Vermijd langdurig rechtstaan en verander regelmatig van houding om zo de bloedcirculatie te bevorderen.
• Kom rustig recht na lang zitten of liggen om zo plotse bloeddrukschommelingen te beperken.
• Eet op regelmatige tijdstippen om hypoglykemie (te lage bloedsuikerspiegel) te voorkomen en kies evenwichtige maaltijden en tussendoortjes die rijk zijn aan eiwitten en complexe koolhydraten.
• Drink voldoende water om uitdroging te voorkomen, wat de bloeddrukverlaging kan verergeren.
• Slaap op je linkerzij, vooral op het einde van de zwangerschap, om druk van de baarmoeder op de vena cava (holle ader) te vermijden.
• Vermijd warme, slecht verluchte ruimtes
• Doe aan rustige lichaamsbeweging, zoals wandelen of zwangerschapsyoga, om de bloedsomloop te stimuleren.

Bij een vasovagale syncope ga je best op je linkerzij liggen, met licht verhoogde benen, en adem je rustig in en uit tot je je beter voelt. Worden de malaises frequenter of treden er andere symptomen op, neem dan contact op met je arts om een eventuele andere onderliggende oorzaak uit te sluiten.