Vijfde ziekte: symptomen, besmettelijkheid, behandeling en verloop

De vijfde ziekte, ook wel erythema infectiosum genoemd, is een besmettelijke virusinfectie die wordt veroorzaakt door het parvovirus B19. In het Engels staat de aandoening bekend als Fifth disease of erythema infectiosum.

De ziekte komt vooral voor bij kinderen tussen 4 en 10 jaar, maar ook oudere kinderen en volwassenen kunnen besmet raken. De meeste mensen maken de infectie slechts één keer door. Daarna bouwt het lichaam een levenslange immuniteit op.

De naam "vijfde ziekte" verwijst naar een oude indeling van zes klassieke kinderziekten die huiduitslag veroorzaken. Tegenwoordig wordt deze benaming nog steeds gebruikt, hoewel de officiële medische naam erythema infectiosum is. De vijfde ziekte is één van de meest voorkomende kinderziekten bij baby's en kinderen. Ontdek welke andere kinderziekten vaak voorkomen en hoe je ze kunt herkennen.

Hoe krijg je de vijfde ziekte?

Het parvovirus B19 verspreidt zich via kleine speekseldruppeltjes die vrijkomen wanneer iemand hoest, niest of praat. Ook via nauw contact, zoals samen spelen of gedeeld speelgoed, kan het virus worden overgedragen.

Daarom zien we uitbraken van de vijfde ziekte vooral op plaatsen waar veel kinderen samenkomen, zoals:

• kinderdagverblijven;
• kleuterscholen;
• lagere scholen;
• buitenschoolse opvang.

De incubatietijd, de periode tussen de besmetting en de eerste symptomen, bedraagt meestal 4 tot 14 dagen, maar kan oplopen tot ongeveer 21 dagen.

Wat is het verschil tussen de vijfde en zesde ziekte?

De vijfde ziekte en de zesde ziekte zijn allebei kinderziekten die huiduitslag veroorzaken, maar ze worden veroorzaakt door een ander virus en verlopen anders.

Hoewel beide aandoeningen meestal onschuldig zijn, is het verloop dus duidelijk verschillend.

De symptomen verschillen van kind tot kind. Sommige kinderen hebben nauwelijks klachten, terwijl anderen de typische huiduitslag ontwikkelen.

De ziekte verloopt meestal in twee fasen.

Eerste fase: milde virusklachten

In het begin lijken de klachten vaak op een gewone verkoudheid.

Je kind kan last hebben van:

• lichte koorts;
• een loopneus;
• keelpijn;
• hoofdpijn;
• vermoeidheid;
• algemeen ziektegevoel.

Deze klachten verdwijnen meestal na enkele dagen.

Tweede fase: rode wangen en rode vlekjes

Enkele dagen later verschijnt de typische huiduitslag.

Vaak beginnen de klachten met opvallend felrode wangen, alsof het kind een klap op de wangen heeft gekregen. Daarom wordt de vijfde ziekte soms ook het "slapped cheek syndrome" genoemd.

Daarna ontstaan fijne rode vlekjes of een kantachtig rood patroon op:

• de armen;
• de benen;
• de romp;
• soms ook de billen.

De uitslag jeukt meestal niet of slechts licht en verdwijnt vaak vanzelf binnen één tot drie weken.

Opvallend is dat de huiduitslag tijdelijk opnieuw zichtbaar kan worden na:

• een warm bad;
• sporten;
• zonlicht;
• stress;
• warmte.

Dat betekent niet dat de infectie opnieuw actief is.

Symptomen bij kinderen

Bij de meeste kinderen verloopt de vijfde ziekte mild.

Veelvoorkomende symptomen zijn:

• rode wangen;
• rode vlekjes op armen, benen en romp;
• lichte koorts;
• verkoudheidsklachten;
• vermoeidheid.

Sommige kinderen merken nauwelijks dat ze ziek zijn.

Symptomen bij volwassenen

Ook volwassenen kunnen de vijfde ziekte krijgen, al verloopt de infectie vaak anders dan bij kinderen.

De huiduitslag is meestal minder uitgesproken, terwijl andere klachten juist sterker aanwezig kunnen zijn.

Veelvoorkomende symptomen zijn:

• pijnlijke of stijve gewrichten, vooral aan handen, polsen, knieën en enkels;
• vermoeidheid;
• lichte koorts;
• soms rode vlekjes op de huid.

Gewrichtspijn kan bij volwassenen enkele weken aanhouden, maar verdwijnt meestal vanzelf zonder blijvende schade.

Het verloop van de vijfde ziekte is meestal mild. Bij de meeste kinderen geneest de infectie vanzelf zonder complicaties. De ziekte verloopt doorgaans in verschillende fasen.

Besmetting en incubatietijd

Na contact met het parvovirus B19 duurt het meestal 4 tot 14 dagen voordat de eerste klachten optreden. Soms kan de incubatietijd oplopen tot drie weken.

Tijdens deze periode merk je nog niets, maar het virus vermenigvuldigt zich wel in het lichaam.

Eerste symptomen

De ziekte begint vaak met milde klachten die lijken op een verkoudheid of een griepje. Denk aan lichte koorts, een loopneus, vermoeidheid of hoofdpijn.

Deze fase duurt meestal enkele dagen.

Huiduitslag

Na de eerste klachten verschijnen de kenmerkende rode wangen, gevolgd door een fijne uitslag op de armen, benen en romp.

De huiduitslag kan gedurende één tot drie weken zichtbaar blijven. Bij sommige kinderen verdwijnt ze tijdelijk om later opnieuw op te flakkeren, bijvoorbeeld na een warm bad, inspanning of blootstelling aan zonlicht. Dat betekent niet dat je kind opnieuw besmet is.

Herstel

Bij gezonde kinderen verdwijnen de klachten meestal vanzelf. Zodra de huiduitslag verschijnt, voelt je kind zich vaak alweer goed en kan het gewoon spelen zoals anders.

Hoe lang duurt de vijfde ziekte?

De volledige duur van de vijfde ziekte verschilt van kind tot kind, maar gemiddeld duurt de infectie één tot drie weken.

De eerste verkoudheidsklachten verdwijnen meestal na enkele dagen. De huiduitslag kan daarna nog enige tijd zichtbaar blijven of af en toe terugkomen.

Bij volwassenen kan vooral de gewrichtspijn langer aanhouden. Soms duurt dit enkele weken en in uitzonderlijke gevallen zelfs enkele maanden. Gelukkig herstellen de meeste volwassenen volledig.

Ja, de vijfde ziekte is besmettelijk, maar op een opvallend moment in het ziekteverloop.

Een kind is vooral besmettelijk vóór de huiduitslag verschijnt. Net wanneer de typische rode wangen zichtbaar worden, is het virus meestal al niet meer overdraagbaar.

Dat maakt het moeilijk om besmetting te voorkomen, omdat veel kinderen het virus al hebben doorgegeven voordat iemand weet dat ze de vijfde ziekte hebben.

Het virus verspreidt zich via kleine druppeltjes uit de neus en mond, bijvoorbeeld door:

• hoesten;
• niezen;
• praten;
• nauw contact.

Mag mijn kind naar school of de opvang?

In de meeste gevallen mag een kind gewoon naar school of de kinderopvang zodra het zich goed voelt.

Omdat kinderen meestal niet meer besmettelijk zijn wanneer de huiduitslag zichtbaar wordt, heeft thuisblijven weinig invloed op het voorkomen van verdere besmettingen.

Twijfel je of je kind fit genoeg is om naar school te gaan? Overleg dan met je huisarts of de opvang.

Er bestaat geen specifieke behandeling tegen de vijfde ziekte. Omdat het om een virusinfectie gaat, helpen antibiotica niet.

De behandeling is daarom gericht op het verlichten van de klachten.

Je kunt je kind helpen door:

• voldoende rust te geven;
• voldoende water te laten drinken;
• lichte, gezonde voeding aan te bieden;
• eventueel paracetamol te geven bij koorts of pijn (volgens de aanbevolen dosering).

Heeft je kind jeuk door de huiduitslag? Dan kan losse kleding en een koele omgeving voor wat extra comfort zorgen.

Wanneer moet je een arts raadplegen?

Neem contact op met een arts als:

• je kind jonger is dan drie maanden en koorts heeft;
• je kind erg ziek oogt;
• de koorts meerdere dagen aanhoudt;
• je kind moeite heeft met drinken;
• je twijfelt over de oorzaak van de huiduitslag;
• je kind een verminderde weerstand of een bloedziekte heeft.

Bij de meeste gezonde kinderen verloopt de vijfde ziekte echter zonder problemen en is een bezoek aan de huisarts niet nodig.

Ja. Hoewel de vijfde ziekte vooral voorkomt bij kinderen, kunnen ook volwassenen besmet raken met het parvovirus B19. Dat gebeurt meestal wanneer ze de infectie als kind niet hebben doorgemaakt en dus nog geen antistoffen hebben opgebouwd.

Bij volwassenen verloopt de ziekte vaak anders dan bij kinderen. Waar kinderen vooral last hebben van de typische rode wangen en huiduitslag, staan bij volwassenen andere klachten op de voorgrond.

Veelvoorkomende symptomen zijn:

• pijnlijke of stijve gewrichten;
• vermoeidheid;
• lichte koorts;
• hoofdpijn;
• soms een milde huiduitslag.

Vooral de gewrichten van de handen, polsen, knieën en enkels kunnen pijnlijk aanvoelen. Deze gewrichtsklachten verdwijnen meestal vanzelf, maar kunnen enkele weken en soms zelfs enkele maanden aanhouden.

Zijn er risicogroepen?

Voor de meeste gezonde volwassenen verloopt de vijfde ziekte zonder ernstige gevolgen. Toch is extra voorzichtigheid aangewezen bij mensen:

• met een verminderde weerstand;
• met bepaalde bloedziekten, zoals sikkelcelziekte of erfelijke bloedarmoede;
• die chemotherapie krijgen;
• die een orgaantransplantatie hebben ondergaan.

Bij hen kan het parvovirus B19 ernstigere complicaties veroorzaken. Neem daarom contact op met een arts als je tot een risicogroep behoort en denkt dat je besmet bent.

De zoekterm 'vijfde ziekte zwanger' roept vaak ongerustheid op. Gelukkig verloopt een besmetting tijdens de zwangerschap in de meeste gevallen zonder problemen voor moeder én baby.

Toch is het belangrijk om alert te zijn.

Waarom is de vijfde ziekte tijdens de zwangerschap bijzonder?

Wanneer een zwangere vrouw besmet raakt met het parvovirus B19, kan het virus in sommige gevallen via de placenta worden doorgegeven aan de ongeboren baby.

Bij de meeste zwangerschappen heeft dit geen gevolgen. In een klein aantal gevallen kan het virus echter bloedarmoede bij de baby veroorzaken. Daardoor kan vochtophoping (hydrops foetalis) ontstaan. Dit komt vooral voor wanneer de besmetting plaatsvindt in de eerste helft van de zwangerschap.

Wat moet je doen als je zwanger bent?

Ben je zwanger en ben je in contact geweest met iemand die de vijfde ziekte heeft?

Neem dan contact op met je huisarts, vroedvrouw of gynaecoloog. Vaak kan een eenvoudige bloedtest nagaan:

• of je vroeger al besmet bent geweest;
• of je beschermd bent door antistoffen;
• of er sprake is van een recente infectie.

Wanneer blijkt dat je tijdens de zwangerschap besmet bent geraakt, zal je arts de baby meestal extra opvolgen met enkele echo's. Zo kan eventuele bloedarmoede of vochtophoping tijdig worden opgespoord.

Moet je kinderen met de vijfde ziekte vermijden?

Niet noodzakelijk.

Omdat mensen al besmettelijk zijn vóór de huiduitslag verschijnt, heeft het weinig zin om kinderen met zichtbare rode wangen systematisch te vermijden.

Werk je als zwangere in een kinderopvang of op een school en is er een uitbraak van de vijfde ziekte? Bespreek dit dan met de arbeidsgeneesheer of je behandelende arts. Indien nodig kan onderzocht worden of je al beschermd bent tegen het virus.

Als ouder krijg je regelmatig te maken met vragen over de gezondheid van je kindje. Van koorts en huiduitslag tot kinderziekten en vaccinaties: het is niet altijd eenvoudig om betrouwbare informatie te vinden.

Met YooMum heb je praktische tips, deskundige artikels en handige checklists altijd binnen handbereik. De app begeleidt je tijdens je zwangerschap én in het eerste levensjaar van je kindje, zodat je met meer vertrouwen elke nieuwe fase tegemoet gaat.

Download YooMum hier:

https://app.yoomum.com/store