Inleiding tot gebarentaal voor baby's

Babygebarentaal: definitie en oorsprong

Babygebarentaal is een methode waarbij je eenvoudige gebaren gebruikt terwijl je met je baby praat en is in Vlaanderen vaak gebaseerd op gebaren uit de Vlaamse Gebarentaal (VGT). Het is een vereenvoudigd communicatiesysteem voor jonge kinderen, dat meestal wordt gebruikt voordat ze hun eerste woordjes leren.

De oorsprong van babygebarentaal
Deze aanpak ontstond door onderzoek van de Amerikaanse psycholoog Joseph Garcia in de jaren 80. Hij bestudeerde de interactie tussen dove ouders en hun horende baby’s. Daaruit bleek dat baby’s al lang voordat ze konden praten in staat waren om te communiceren met hun ouders via eenvoudige gebaren. Onder de indruk van deze ontdekking begon Garcia deze methode vanaf 1999 te promoten bij een breder publiek.

Wanneer start je met gebarentaal met je baby?
Babygebarentaal is geen echte taal zoals de Vlaamse Gebarentaal dat is met zinsbouw en een eigen grammatica. Het is eerder een communicatiemiddel dat is aangepast aan het ontwikkelingsniveau van je kind (motoriek, vaardigheden). Bovendien is babygebarentaal geen vervanging voor gesproken taal: het begeleidt de woorden van de volwassene en bereidt het kind voor op het leren praten.

Je kan met babygebarentaal starten rond de leeftijd van 6 maanden, maar later is ook prima. Elk kind heeft namelijk zijn eigen ontwikkelings- en leertempo. Maar rond 6 maanden verfijnen kinderen hun motorische vaardigheden, waardoor ze beter in staat zijn om gebaren te maken.

Je kan gebarentaal blijven gebruiken tot ongeveer 2 jaar, de leeftijd waarop je kind zelf begint te praten. Tussen 6 maanden en 2 jaar begrijpt je kindje al veel woorden, maar kan ze nog niet goed uitspreken. Dit kan leiden tot frustratie en moeilijke momenten. Babygebarentaal biedt dan uitkomst en helpt je kind om toch duidelijk te maken wat het nodig heeft. Je kan bijvoorbeeld net voor elke voeding een gebaar maken om aan te geven dat het tijd is om te eten of te drinken.

De belangrijkste gebaren om met je baby te communiceren

De woordenschat van babygebarentaal bestaat uit een selectie van eenvoudige woorden uit het dagelijks leven, zoals:

• Eten: je tikt twee of drie keer met je vingertoppen op je lippen;

• Drinken: een gesloten vuist voor je mond houden en een beweging maken alsof je uit een glas drinkt;

• Tutje: de lippen met duim en wijsvinger samenknijpen tot een soort horizontale “C”;

• Slapen: de handen met gevouwen vingers tegen de slaap drukken, met de handpalmen naar beneden.

Het aanleren van gebaren en ze aanpassen aan je eigen situatie
Sommige gezinnen kiezen ervoor om zelf eigen gebaren te bedenken of bestaande gebaren lichtjes te veranderen om ze aan hun eigen situatie aan te passen. Het belangrijkste is echter dat je altijd dezelfde gebaren gebruikt en ze duidelijk koppelt aan de handeling of het voorwerp waarnaar ze verwijzen.

Wat zijn de voordelen van gebarentaal voor baby’s?

Verschillende studies tonen aan dat babygebarentaal heel wat voordelen biedt, zowel voor je kind als voor jezelf:

1. Minder frustratie: baby's kunnen hun behoeften en gevoelens nauwkeurig uitdrukken, wat hun frustratie vermindert en de interactie met hun omgeving aanzienlijk vergemakkelijkt.

2. Sterkere band: je leert je kindje sneller begrijpen en dat zorgt voor een fijne vertrouwensband.

3. Stimulerend voor de hersenen: babygebaren helpen bij het trainen van geheugen, aandacht en denkvermogen.

4. Snellere taalontwikkeling: in tegenstelling tot wat sommige mensen denken, vertraagt babygebarentaal het leren praten niet. Het kan het net versnellen omdat je kindje beter oplet als je praat.

Vertraagt babygebarentaal de spraakontwikkeling?
Nee, integendeel. Onderzoek (bijvoorbeeld van de Universiteit van Amsterdam) suggereert dat babygebaren de taalontwikkeling van je kind niet vertraagt, maar eerder stimuleert. Bovendien leert je kind respect te hebben voor de spreektijd van anderen en aandachtig te luisteren.

Op welke leeftijd en hoe begin je met babygebaren?

Over het algemeen begint de kennismaking met gebarentaal voor baby's rond de leeftijd van zes maanden, wanneer ze hun fijne motoriek beginnen te ontwikkelen en begrijpen dat ze hun omgeving kunnen beïnvloeden door middel van specifieke gebaren. Elk kind ontwikkelt zich echter in zijn eigen tempo en het is nooit te laat om met dit leerproces te beginnen.

Introduceer de gebaren geleidelijk aan in het dagelijks leven

Je leert je baby gebaren door ze steeds op dezelfde momenten te gebruiken, samen met het bijhorende gesproken woord. Bijvoorbeeld:

• Maak het gebaar voor “eten” tijdens de maaltijden;

• Gebruik het gebaar voor “drinken” als je je baby een flesje geeft;

• Het gebaar voor “tutje” als je je baby zijn fopspeen geeft.

Het leren van gebaren gebeurt door deze regelmatig te herhalen totdat je kind het gebaar kan associëren met de bijbehorende handeling. Het is belangrijk om je kind te belonen wanneer het de gebaren correct gebruikt en niet te aarzelen om dezelfde gebaren meerdere keren te herhalen om het leren te vergemakkelijken.

De basis: hoe zeg je “dank je wel” en “nog”?
In het begin is het goed om je kind de meest gebruikte woorden te leren. “Dank je wel” en “nog” horen daar zeker bij.

• Dank je wel: zeg “dank je wel” terwijl je een hand plat met de vingertoppen op je kin houdt. Laat vervolgens deze hand voor je gezicht zakken (met de palm naar boven).

• Nog: maak met één hand een hoek (hand en vingers in een rechte hoek), houd je andere hand rechtop en sla twee keer met de gebogen hand in de palm van je andere hand. Zeg tegelijk het woord “nog”.

Heb je soms twee handen nodig in gebarentaal?
Ja, veel gebaren vereisen beide handen. Bijvoorbeeld:

• Symmetrische gebaren: beide handen maken hetzelfde gebaar in spiegelbeeld. Dat is het geval bij het woord ‘huis’, dat wordt gemaakt door met de handen een dak te maken.

• Asymmetrische gebaren: elke hand doet iets anders (zoals bij “nog”: zie hierboven).

• Ruimtelijke gebaren: soms moet je bij het gebaren de ruimte met beide handen gebruiken. Dit is bijvoorbeeld het geval om “vergelijken” uit te drukken. De twee handen bewegen dan ten opzichte van elkaar om een verschil uit te drukken.

• Cijfers groter dan 5: vaak (maar niet altijd) gebruik je dan ook twee handen.

Waarom hebben baby’s vaak gebalde vuistjes of slapen ze met hun armen omhoog?
Voordat kinderen rond hun tweede levensjaar leren praten, drukken ze zich uit met gebaren. Het is belangrijk om deze te kunnen interpreteren om te begrijpen wat je kind wil uitdrukken.

Het is je vast al eens opgevallen dat baby's vaak hun vuisten gebald houden. De reden hiervoor is simpel: hun zenuwstelsel is nog niet volgroeid. Kinderen leren dus pas geleidelijk aan hun handen te gebruiken, ze te openen en te sluiten en hun fijne motoriek te ontwikkelen. De eerste maanden van hun leven ballen baby's daarom vaak reflexmatig hun vuisten. Ze drukken met dit gebaar geen woede uit, in tegenstelling tot volwassenen die hun vuisten ballen.

Dat baby's vaak met hun armen in de lucht slapen, zou een houdingsgewoonte zijn die ze hebben overgenomen uit de negen maanden in de buik van hun moeder. Deze houding geeft een vertrouwd en geruststellend gevoel.

Enkele tips voor een succesvolle start

Om je kind zo goed mogelijk kennis te laten maken met gebarentaal, volgen hier enkele aanbevelingen:

1. Wees geduldig en geef niet op: het duurt soms even voordat je resultaat ziet. Blijf gebaren herhalen, ook als je kindje nog niet meteen reageert de eerste weken.

2. Oefen zelf eerst: zorg dat je zelf goed weet hoe je de gebaren maakt. Online vind je zeker cursussen en/of voorbeelden.

3. Combineer woord en gebaar: zeg altijd het woord erbij als je het gebaar maakt, zodat je kindje het verband leert.

Vergeet tot slot niet dat het leren van gebarentaal voor baby's een leuke en speelse ervaring moet blijven voor het hele gezin. Geniet van deze bijzondere momenten met je baby om een nog sterkere band op te bouwen en een spannend avontuur te beleven dat zijn/haar nieuwsgierigheid zal prikkelen!