Ben jij de ‘default parent’ van het gezin? Waarom bellen ze altijd mama?

En toch voed je je kinderen misschien helemaal niet alleen op. Je partner ververst luiers, geeft de kinderen een bad, maakt eten klaar, brengt hen naar school en is een betrokken papa. Maar zodra er iets geweten, gepland, beslist of onverwacht opgelost moet worden… komt iedereen bij jou terecht.

Herkenbaar? Dan ben jij misschien wat in het Engels de ‘default parent’ wordt genoemd: de ouder die, bewust of onbewust, het vaste aanspreekpunt en de organisator van het gezin is geworden.

Wat is een ‘default parent’ precies?

De term laat zich niet zo gemakkelijk vertalen. ‘Standaardouder’ klinkt wat vreemd, maar het idee erachter is eenvoudig: wanneer er niets anders expliciet is afgesproken, wordt ervan uitgegaan dat deze ouder verantwoordelijk is.

En net daarom is het concept zo interessant. De default parent zijn betekent niet noodzakelijk dat je meer zichtbare taken uitvoert dan je partner. Het verschil zit vaak in wat onderzoekers cognitieve huishoudelijke arbeid noemen: behoeften opmerken en anticiperen, plannen wat er moet gebeuren, beslissingen nemen en achteraf controleren of alles ook effectief gebeurd is.

Een studie gepubliceerd in Archives of Women's Mental Health vergeleek die cognitieve verantwoordelijkheid met de concrete uitvoering van 30 dagelijkse huishoudelijke taken. Bij de 322 ondervraagde moeders van jonge kinderen bleek de verdeling ongelijk, maar die ongelijkheid was nog groter voor het denk- en organisatiewerk dan voor de praktische uitvoering.

Een ouder kan bijvoorbeeld elke avond het bad geven. De andere ouder is degene die heeft opgemerkt dat er nieuwe shampoo nodig is, weet dat het kind eczeem krijgt van een bepaald merk, eraan denkt de pyjama klaar te leggen en ondertussen beseft dat die pyjama eigenlijk stilaan te klein wordt. Een taak uitvoeren en verantwoordelijk zijn voor een taak zijn niet altijd hetzelfde.

‘Zeg maar wat ik moet doen’: de zin die misschien alles samenvat

Op het eerste gezicht klinkt de vraag heel behulpzaam: ‘Zeg maar wat ik kan doen om te helpen.’ Maar voor de ouder die de volledige gezinsorganisatie al in het hoofd draagt, kan die zin behoorlijk frustrerend zijn. Want die moet nog altijd zien wat er moet gebeuren, bepalen wie het gaat doen, de nodige informatie doorgeven en soms achteraf controleren of het ook gebeurd is. Met andere woorden: delegeren wordt op zich alweer een extra taak.

Het probleem is dus niet noodzakelijk dat een partner niets doet. Die kan zelfs ontzettend veel doen. Maar wanneer de andere ouder degene blijft die voortdurend moet opmerken, anticiperen, organiseren en taken verdelen, blijft de mentale verantwoordelijkheid grotendeels bij dezelfde persoon liggen.

Dat werk is bovendien moeilijk zichtbaar omdat het zich grotendeels in ons hoofd afspeelt. Een wasmand die werd weggewerkt of een maaltijd die op tafel staat, kun je zien. Niemand ziet hoeveel mentale ruimte het inneemt om te onthouden dat er nog een afspraak moet worden gemaakt, vakantiekampen te vergelijken of 's morgens te beseffen dat er nog maar drie luiers in de tas voor de crèche zitten.

Waarom is mama zo vaak de default parent?

Natuurlijk werkt niet elk gezin op deze manier. In sommige gezinnen is papa de eerste verantwoordelijke en heel wat koppels verdelen de zorg en organisatie veel evenwichtiger. Toch tonen onderzoeken naar cognitieve arbeid binnen gezinnen aan dat de verdeling ervan nog vaak gendergebonden is.

In de studie uit Archives of Women's Mental Health gaven de ondervraagde moeders aan gemiddeld 72,6% van de cognitieve huishoudelijke arbeid op zich te nemen, tegenover 63,6% van de praktische uitvoering. Vooral bij taken rond de kinderen, zoals hun gezondheid, hun spullen opruimen of hun tassen klaarmaken, was de ongelijkheid opvallend.

Ook een studie gepubliceerd in European Societies, gebaseerd op gegevens uit tien Europese landen, vond een genderongelijkheid in cognitieve huishoudelijke arbeid. Bij vrouwen hing een groter aandeel van die verantwoordelijkheid bovendien samen met meer conflicten tussen werk en gezin.

En die verdeling ontstaat meestal niet omdat een koppel op een avond beslist: ‘Vanaf nu is mama verantwoordelijk voor alles.’ De rol kan heel geleidelijk ontstaan, soms al tijdens de zwangerschap. Zij kent de medische afspraken, daarna alle informatie uit de kraamkliniek, de eerste afspraken voor de baby, hoeveel melk er gedronken wordt, welke kledingmaat nodig is, wanneer de dutjes plaatsvinden en hoe alles in de crèche geregeld is.

Langzaam ontstaat er een soort expertise. Omdat mama het ‘weet’, vragen we het aan haar. En doordat iedereen het aan haar vraagt, weet ze uiteindelijk nog meer. Zo blijft het systeem zichzelf versterken.

Het echte probleem: altijd een tabblad open hebben in je hoofd

De default parent staat eigenlijk nooit helemaal ‘uit’. Zelfs wanneer je 's avonds rustig naar een serie kijkt, kan een deel van je hoofd gewoon blijven draaien. Zijn er nog genoeg luiers? Ik moet die mail van school nog beantwoorden. Wanneer was die vaccinatie ook alweer? O ja, een afspraak bij de tandarts maken. En wie haalt de kinderen woensdag eigenlijk op?

Hier raakt het begrip default parent rechtstreeks aan de mentale belasting. Sommige taken kosten uiteindelijk maar twee minuten om uit te voeren, maar nemen veel langer plaats in je hoofd in omdat je eerst zelf moet beseffen dat ze bestaan.

En dat is niet zonder gevolgen. In de studie naar cognitieve huishoudelijke arbeid en de mentale gezondheid van moeders rapporteerden vrouwen die een groter aandeel van die cognitieve verantwoordelijkheid droegen ook meer stress, depressieve symptomen en burn-out, een minder goede algemene mentale gezondheid en een lagere kwaliteit van hun partnerrelatie.

Een review in Nature Mental Health ging eveneens dieper in op de zogenaamde mental load of motherhood en de manier waarop die opeenstapeling van verantwoordelijkheden kan wegen op het psychologische welzijn van moeders.

Dat sluit ook aan bij een andere moeilijke kant van het moederschap waarover we op De Roze Doos praten. Wanneer een vrouw zegt dat het ouderschap haar uitput of dat de balans binnen haar relatie onder druk staat, is het belangrijk om niet alleen naar haar gevoelens tegenover haar kinderen te kijken, maar ook naar de omstandigheden waarin ze elke dag haar rol als mama moet opnemen.

‘Maar mijn partner doet toch heel veel?’

En net daarom verdient dit onderwerp meer nuance dan simpelweg zeggen dat ‘mannen niet genoeg doen’. In sommige gezinnen lijken de zichtbare taken behoorlijk eerlijk verdeeld. Papa kookt, doet de badjes en brengt de kinderen naar hun hobby's. Mama regelt de kleding, medische afspraken en alles rond school.

Maar er is nog een andere vraag die de verdeling soms in een ander licht plaatst: wie voelt zich verantwoordelijk voor het goede verloop van het geheel?

Als mama drie dagen met vriendinnen op stap gaat, moet ze dan vooraf de kleding klaarleggen? De planning uitleggen? Eraan herinneren dat er een formulier mee naar school moet? Maaltijden voorzien? Een berichtje sturen om de afspraak van zaterdagochtend niet te vergeten? Als dat zo is, heeft ze haar rol misschien nooit echt losgelaten. Ze beheert hem gewoon… vanop afstand.

De komst van een baby kan de bestaande dynamiek binnen een relatie behoorlijk veranderen. Ouders worden betekent immers ook dat er plots een hele reeks nieuwe taken en verantwoordelijkheden bijkomen die op de een of andere manier tussen beide partners moeten worden verdeeld.

Misschien is ‘helpen’ niet het juiste woord

‘Mijn partner helpt heel veel met de kinderen.’ Het is zo'n gewone zin dat we er bijna niet meer bij stilstaan. Toch zegt hij iets interessants. Wanneer de ene ouder de andere helpt, suggereert dat bijna dat de verantwoordelijkheid in de eerste plaats bij degene ligt die hulp krijgt.

Papa ‘past’ natuurlijk niet op zijn eigen kinderen wanneer mama een avond weggaat. Hij zorgt voor hen. Op dezelfde manier betekent ouderschap echt delen misschien niet alleen dat je de taken verdeelt, maar ook dat je de volledige verantwoordelijkheid voor bepaalde delen van het gezinsleven verdeelt.

Een taak delen betekent ook het denkwerk erachter delen

Neem iets heel eenvoudigs: de kleding van de kinderen. De verantwoordelijkheid delen betekent niet noodzakelijk dat papa de kinderen 's morgens aankleedt terwijl mama alle kleding koopt, maten controleert, te kleine kleding uit de kast haalt, seizoenskleding klaarlegt en hem vertelt wanneer de nieuwe winterjas aan moet.

De verantwoordelijkheid echt delen kan betekenen dat één ouder dat volledige domein op zich neemt. Die weet welke maat de kinderen dragen, merkt zelf dat iets te klein wordt, koopt wat ontbreekt en denkt eraan wanneer de seizoenen veranderen. Niemand hoeft te vragen om het te doen, want niemand heeft die taak ‘gedelegeerd’: het is zijn of haar verantwoordelijkheid.

Net dat verschil tussen plannen en uitvoeren staat centraal in recent onderzoek naar cognitieve huishoudelijke arbeid. Een gezin kan de zichtbare taken behoorlijk gelijk verdelen en toch het grootste deel van het anticiperen en organiseren bij één ouder laten liggen.

En heeft mama zelf ook een rol in die dynamiek?

Het is een gevoeligere vraag, maar wel een interessante. Wanneer je gewend bent om alles te beheren, kan loslaten moeilijk zijn. De andere ouder zal misschien niet dezelfde kleding kiezen. Hij of zij maakt een andere maaltijd klaar, vergeet misschien eens iets of doet bepaalde dingen gewoon op een andere manier.

Soms kan onmiddellijk opnieuw de controle overnemen omdat ‘het sneller gaat als ik het zelf doe’ onbedoeld helpen om de bestaande verdeling in stand te houden.

Daar moeten we wel voorzichtig mee zijn. Dat een moeder moeite heeft om bepaalde verantwoordelijkheden los te laten, betekent uiteraard niet dat een ongelijke mentale belasting ‘haar eigen schuld’ is. Gezinsgewoonten ontstaan binnen een veel bredere context van sociale verwachtingen, werk, tijdsdruk en verschillende verwachtingen tegenover moeders en vaders.

Verantwoordelijkheid delen betekent echter ook dat de andere ouder de kans krijgt om écht verantwoordelijk te worden. En dat betekent soms accepteren dat die iets vergeet, ervan leert of het simpelweg anders doet dan jij.

Het doel is niet om elke ververste luier te tellen

Een ouderschap dat elke dag exact 50/50 verdeeld is, is waarschijnlijk niet realistisch. Er zullen periodes zijn waarin de ene ouder meer doet omdat de andere meer werkt, ziek is, een moeilijke periode doormaakt of omdat het gezinsleven nu eenmaal voortdurend verandert.

Het gaat er dus niet om een Excelbestand bij te houden met alle badjes, maaltijden en ritten naar de crèche. De belangrijkere vraag is of beide ouders het gevoel hebben dat ze samen verantwoordelijk zijn voor het gezin.

Kan elke ouder de behoeften van de kinderen zelf zien aankomen zonder op instructies te wachten? Weet iedereen wat er in hun leven speelt? En misschien nog belangrijker: kan elke ouder af en toe echt loslaten, in de wetenschap dat de andere alles overneemt zonder eerst een volledige handleiding nodig te hebben?

Misschien is de beste test heel eenvoudig

Stel je voor dat je morgenochtend onverwacht drie dagen alleen moet vertrekken en geen tijd hebt om iets voor te bereiden. Geen outfits klaarleggen. Geen lijstje op de koelkast. Geen bericht met alle uren. Geen herinnering voor de crèche. Geen maaltijden voorbereiden.

Wat zou er gebeuren?

Als je eerste gedachte is ‘Oei, ik moet nog zoveel regelen voordat ik kan vertrekken’, dan heb je misschien al een deel van het antwoord.

Want de default parent zijn betekent niet alleen dat je veel voor je gezin doet. Het betekent soms vooral het gevoel hebben dat, zodra jij stopt met eraan te denken… niemand er nog aan denkt.