Vruchtbaarheid : wat beïnvloedt je kans om zwanger te worden?

Vruchtbaarheid is het vermogen om op natuurlijke wijze een zwangerschap tot stand te brengen. Daarvoor moeten verschillende stappen op het juiste moment samenkomen. Bij de vrouw moet een eicel rijpen en tijdens de ovulatie vrijkomen. Vervolgens moet een zaadcel de eicel kunnen bereiken en bevruchten. Daarna moet de bevruchte eicel zich kunnen innestelen in de baarmoeder.

Je vruchtbaarheid is dus geen vast gegeven dat je eenvoudig met één cijfer of test kunt bepalen. Ze wordt beïnvloed door verschillende biologische en medische factoren en verandert bovendien doorheen het leven. Wil je vooral weten op welke dagen je kans op een zwangerschap het grootst is? Lees dan ook wanneer je het vruchtbaarst bent en hoe je jouw vruchtbare dagen herkent.

Hoe werkt de vruchtbaarheid bij een vrouw?

Tijdens de menstruatiecyclus bereidt het lichaam zich iedere maand voor op een mogelijke zwangerschap. In de eerste helft van de cyclus rijpt een eicel in een van de eierstokken. Rond de ovulatie of eisprong komt die eicel vrij en kan ze worden bevrucht. Een eicel blijft na de eisprong maar relatief kort bevruchtbaar. Zaadcellen kunnen daarentegen meerdere dagen in het vrouwelijke voortplantingsstelsel overleven. Daardoor begint je vruchtbare periode al vóór de dag van je eisprong.

Wil je precies begrijpen wanneer je eisprong plaatsvindt? In ons artikel over ovulatie berekenen lees je meer over de verschillende fasen van je cyclus en manieren om je ovulatie in te schatten.

Hoe werkt de vruchtbaarheid bij een man?

Ook de vruchtbaarheid van de man speelt een belangrijke rol bij de kans op zwangerschap. Er moeten voldoende zaadcellen aanwezig zijn die zich goed kunnen voortbewegen en een eicel kunnen bereiken en bevruchten. Wanneer zwanger worden niet vanzelf lukt, wordt daarom niet alleen naar de vrouwelijke vruchtbaarheid gekeken. Tijdens een vruchtbaarheidsonderzoek kan ook het sperma worden onderzocht om onder andere de hoeveelheid en kwaliteit van de zaadcellen te beoordelen.

Je bent het meest vruchtbaar rond je ovulatie. Omdat zaadcellen enkele dagen kunnen overleven, begint je vruchtbare periode al vóór de eicel daadwerkelijk vrijkomt. De eicel zelf kan na de eisprong nog ongeveer 12 tot 24 uur worden bevrucht. Je kans om zwanger te worden is daarom niet alleen afhankelijk van seks op de dag van de eisprong. Ook gemeenschap in de dagen ervoor kan tot een zwangerschap leiden.

Hoeveel dagen na je menstruatie ben je vruchtbaar?

Er bestaat geen vast aantal dagen na je menstruatie waarop iedere vrouw vruchtbaar is. Het moment van je eisprong hangt af van de lengte van je cyclus en kan bovendien van maand tot maand verschillen. Bij een regelmatige cyclus vindt de eisprong meestal ongeveer 14 dagen vóór de volgende menstruatie plaats. Dat betekent dus niet automatisch dat je eisprong op dag 14 van je cyclus valt. Heb je een kortere of langere cyclus, dan kan de dag van je eisprong anders liggen.

Omdat zaadcellen meerdere dagen kunnen overleven, kun je bovendien al vóór je eisprong vruchtbaar zijn. Je vruchtbare periode omvat doorgaans de dagen vóór de ovulatie en de dag van de eisprong zelf. 

Hoe merk je dat je vruchtbaar bent?

Je kunt niet aan één symptoom met zekerheid merken dat je vruchtbaar bent. Je lichaam kan rond de eisprong wel verschillende signalen geven die helpen om je vruchtbare periode te herkennen. Een van de duidelijkste veranderingen is het baarmoederhalsslijm. Rond de ovulatie wordt dit doorgaans helderder, gladder en rekbaarder. Sommige vrouwen voelen daarnaast een lichte pijn of steek aan één kant van de onderbuik rond de eisprong. Anderen merken helemaal niets, en ook dat is normaal. Het ontbreken van ovulatiepijn betekent niet dat je niet vruchtbaar bent.

Ook je basale lichaamstemperatuur verandert rond de ovulatie. Die stijgt licht nadat de eisprong heeft plaatsgevonden. Door je temperatuur gedurende verschillende cycli op te volgen, kun je patronen leren herkennen, maar de methode bevestigt de eisprong vooral achteraf. Wil je meer zekerheid over het moment waarop je ovulatie nadert? Een ovulatietest meet de stijging van het luteïniserend hormoon (LH) die aan de eisprong voorafgaat.

Als je een zwangerschap wilt vermijden, kun je beter niet uitgaan van zogenaamde 'veilige dagen'. Zelfs bij een regelmatige menstruatiecyclus kan het moment van de ovulatie verschuiven. Daardoor kun je niet uitsluitend op basis van de cyclusdag met zekerheid bepalen dat een zwangerschap onmogelijk is.

Ook vlak na je menstruatie kan een zwangerschap ontstaan. Bij een korte cyclus kan de eisprong relatief vroeg plaatsvinden. Omdat zaadcellen enkele dagen in het lichaam kunnen overleven, kunnen ze dan nog aanwezig zijn wanneer de eicel vrijkomt. Wil je hier meer over weten? Lees dan ook of je zwanger kunt worden tijdens je menstruatie.

Wanneer ben je het minst vruchtbaar?

Buiten de vruchtbare periode is de kans op een zwangerschap kleiner. Maar achteraf bepalen wanneer je eisprong precies heeft plaatsgevonden is gemakkelijker dan vooraf met zekerheid voorspellen wanneer je niet vruchtbaar bent. Wil je niet zwanger worden, dan is het daarom niet verstandig om alleen een kalender of berekening van je vruchtbare dagen als anticonceptie te gebruiken.

Je vruchtbaarheid zelf kun je niet simpelweg berekenen. Wat je wel kunt proberen in te schatten, is wanneer je vruchtbare periode en ovulatie plaatsvinden. Daarvoor kun je verschillende signalen en methoden combineren, zoals je menstruatiecyclus volgen, veranderingen in je baarmoederhalsslijm observeren, je basale lichaamstemperatuur meten of een ovulatietest gebruiken.

Je ovulatie berekenen

Door gedurende meerdere maanden de eerste dag van je menstruatie en de lengte van je cyclus bij te houden, krijg je meer inzicht in je persoonlijke cyclus. Op basis daarvan kun je een inschatting maken van wanneer je volgende ovulatie ongeveer kan plaatsvinden. Een berekening blijft echter een schatting, zeker wanneer je cyclus onregelmatig is.

Een ovulatietest gebruiken

Een ovulatietest werkt anders dan een kalenderberekening. De test meet de stijging van het luteïniserend hormoon (LH) in je urine. Deze LH-piek gaat vooraf aan de eisprong en kan daarom helpen om je meest vruchtbare dagen te herkennen.

Je cyclus leren kennen

Hoe langer je je menstruatiecyclus volgt, hoe beter je eventuele patronen kunt herkennen. Noteer bijvoorbeeld de eerste dag van je menstruatie, de lengte van je cyclus en veranderingen die je rond je eisprong opmerkt. Een app kan daarbij handig zijn om gegevens bij te houden, maar ook een app kan niet met zekerheid voorspellen op welke dag je ovulatie zal plaatsvinden.

Vruchtbaarheid wordt door verschillende factoren beïnvloed. Sommige daarvan, zoals leeftijd, kun je niet veranderen. Andere hebben te maken met je algemene gezondheid en levensstijl. Dat betekent niet dat je volledige controle hebt over hoe snel je zwanger wordt. Ook bij een gezonde levensstijl kan een zwangerschap soms langer op zich laten wachten.

Leeftijd en vruchtbaarheid

Leeftijd is een belangrijke factor voor de vruchtbaarheid van een vrouw. Je wordt geboren met een bepaalde voorraad eicellen. Naarmate je ouder wordt, neemt zowel het aantal als de kwaliteit van de beschikbare eicellen af. De vrouwelijke vruchtbaarheid is doorgaans het hoogst in de twintiger jaren en neemt daarna geleidelijk af. Vanaf ongeveer 35 jaar verloopt die daling sneller. Dat betekent niet dat je vanaf die leeftijd niet meer natuurlijk zwanger kunt worden, maar de kans per cyclus wordt kleiner.

Wil je meer weten over de invloed van leeftijd op zwanger worden en zwangerschap? Lees dan ook wat er verandert bij een zwangerschap na 35 jaar.

Levensstijl en vruchtbaarheid

Je algemene gezondheid kan invloed hebben op je vruchtbaarheid. Roken kan bijvoorbeeld de vruchtbaarheid van zowel vrouwen als mannen negatief beïnvloeden. Ook overmatig alcoholgebruik kan een rol spelen. Daarnaast kunnen sterk ondergewicht en overgewicht de hormonale balans en ovulatie beïnvloeden. Bij mannen kunnen verschillende leefstijlfactoren invloed hebben op de kwaliteit van het sperma.

Een gezonde levensstijl biedt geen garantie dat je sneller zwanger wordt, maar helpt wel om je algemene en reproductieve gezondheid te ondersteunen.

Heeft stress invloed op je vruchtbaarheid?

Wanneer zwanger worden langer duurt dan gehoopt, kan dat behoorlijk wat stress veroorzaken. Tegelijkertijd vragen veel toekomstige ouders zich af of stress er juist voor kan zorgen dat zwanger worden moeilijker wordt. De relatie tussen stress en vruchtbaarheid is complex. Stress betekent niet automatisch dat je niet zwanger kunt worden en jezelf voortdurend proberen te ontspannen is geen behandeling voor vruchtbaarheidsproblemen.

Wil je dit onderwerp verder uitdiepen? Lees dan meer over de invloed van stress op je vruchtbaarheid.

Er bestaat geen truc waarmee je je vruchtbaarheid plots kunt verhogen of een zwangerschap kunt garanderen. Je kunt wel bepaalde factoren aanpakken die je algemene reproductieve gezondheid ondersteunen en ervoor zorgen dat je je vruchtbare periode beter benut.

Als je zwanger wilt worden, helpt het bijvoorbeeld om je cyclus te leren kennen en regelmatig seks te hebben rond je vruchtbare dagen. Daarnaast zijn niet roken, alcohol beperken of vermijden, evenwichtig eten en voldoende bewegen goede gewoontes wanneer je een kinderwens hebt.

Hoe kun je je kans op zwangerschap optimaliseren?

Je kans op zwangerschap is het grootst wanneer er zaadcellen aanwezig zijn rond het moment waarop de eicel vrijkomt. Je hoeft daarvoor niet alleen op de exacte dag van je eisprong seks te hebben. Omdat zaadcellen meerdere dagen kunnen overleven, zijn ook de dagen vóór de ovulatie belangrijk.

Je vruchtbare periode herkennen kan daarom nuttiger zijn dan je volledig te concentreren op één specifieke dag.

Vruchtbaarheid man verhogen: wat kan je partner doen?

Ook mannen kunnen aandacht besteden aan factoren die de kwaliteit van het sperma kunnen beïnvloeden. Niet roken, overmatig alcoholgebruik vermijden, voldoende bewegen en aandacht besteden aan de algemene gezondheid zijn daarbij belangrijk. Wanneer er aanwijzingen zijn voor een verminderde mannelijke vruchtbaarheid, is het beter om medisch advies in te winnen dan uitsluitend te vertrouwen op supplementen of producten die beloven de vruchtbaarheid te verhogen.

Wanneer zwanger worden niet vanzelf lukt, kan een arts voorstellen om de vruchtbaarheid van beide partners te onderzoeken. Er bestaat niet één test die simpelweg kan aangeven of je wel of niet vruchtbaar bent. Meestal worden verschillende onderzoeken gecombineerd om mogelijke oorzaken van een verminderde vruchtbaarheid op te sporen.

Welke onderzoeken nodig zijn, hangt af van jullie persoonlijke situatie, leeftijd, medische voorgeschiedenis en hoelang jullie al proberen zwanger te worden.

Hoe wordt de vruchtbaarheid van een vrouw onderzocht?

Bij een vruchtbaarheidsonderzoek voor vrouwen kan onder andere worden gekeken naar de menstruatiecyclus en of er een eisprong plaatsvindt. Afhankelijk van de situatie kunnen ook een bloedonderzoek en een echografie worden uitgevoerd. Soms wordt het AMH-gehalte in het bloed bepaald. AMH kan informatie geven over de ovariële reserve, maar een AMH-test kan op zichzelf niet voorspellen of en hoe snel je natuurlijk zwanger zult worden.

Afhankelijk van de mogelijke oorzaak kunnen aanvullende onderzoeken nodig zijn, bijvoorbeeld om de baarmoeder, eierstokken of eileiders verder te onderzoeken.

Hoe wordt de vruchtbaarheid van een man onderzocht?

Bij mannen is een spermaonderzoek een belangrijk onderdeel van het vruchtbaarheidsonderzoek. Daarbij wordt een spermastaal onderzocht en wordt onder andere gekeken naar het aantal zaadcellen, hun beweeglijkheid en hun vorm. Een afwijkend resultaat betekent niet automatisch dat een natuurlijke zwangerschap onmogelijk is. Soms wordt het onderzoek herhaald of zijn aanvullende onderzoeken nodig om een beter beeld van de mannelijke vruchtbaarheid te krijgen.

Wat zegt een vruchtbaarheidstest wel en niet?

Een vruchtbaarheidstest geeft informatie over bepaalde factoren die belangrijk zijn om zwanger te kunnen worden. De resultaten moeten altijd samen met andere gegevens worden geïnterpreteerd. Een thuistest of één afzonderlijke waarde kan je daarom niet met zekerheid vertellen hoe groot je kans op een zwangerschap is. Heb je vragen over je vruchtbaarheid, dan kun je die het best bespreken met je huisarts of gynaecoloog.

Het is normaal dat zwanger worden niet altijd meteen lukt. Hoe lang je het zelf kunt proberen voordat verder onderzoek aangewezen is, hangt onder andere af van je leeftijd en medische situatie.

Over het algemeen wordt aangeraden om medisch advies te vragen wanneer je na een jaar regelmatige onbeschermde seks niet zwanger bent. Ben je 35 jaar of ouder, dan kan het verstandig zijn om al na ongeveer zes maanden advies te vragen. Bij een onregelmatige of uitblijvende menstruatie, gekende endometriose, eerdere vruchtbaarheidsproblemen of andere medische factoren kan het aangewezen zijn om eerder contact op te nemen met een arts.

Worden verdere onderzoeken of behandelingen voorgesteld? Lees dan wat je kunt verwachten van een fertiliteitstraject.

Een kinderwens kan heel wat vragen met zich meebrengen. Wanneer ben je vruchtbaar? Hoe herken je je eisprong? En wat als zwanger worden langer duurt dan je had verwacht?

Met YooMum vind je informatie over je cyclus, vruchtbaarheid, kinderwens en zwangerschap. Zo krijg je betrouwbare informatie, afgestemd op de fase waarin jij je bevindt.

Download YooMum hier:

https://app.yoomum.com/store