Postnatale depressie of oververmoeid? zo herken je het verschil

Postnatale depressie of oververmoeidheid: wat is het verschil?

Oververmoeidheid na de geboorte van een baby komt bijzonder vaak voor. Een pasgeboren baby kent nog geen dag- en nachtritme, wordt regelmatig wakker voor voeding en heeft vaak ook 's nachts verzorging nodig.

Daar komt bij dat je zelf nog herstelt van de zwangerschap en bevalling.

Slaaptekort kan ervoor zorgen dat je:

• prikkelbaarder bent;
• sneller huilt;
• minder geduld hebt;
• moeilijker kunt nadenken;
• vergeetachtiger bent;
• je emotioneel kwetsbaarder voelt;
• Weinig energie hebt.

Bij een postnatale depressie gaat het echter meestal om meer dan alleen vermoeidheid.

Je kunt bijvoorbeeld aanhoudend somber zijn, nauwelijks nog plezier ervaren, sterk twijfelen aan jezelf, veel schuldgevoel hebben of het moeilijk vinden om je verbonden te voelen met je baby.

Volgens Gezondheid en Wetenschap komt een postnatale depressie voor bij ongeveer 1 tot 2 op de 10 mensen na een bevalling.

Een belangrijk verschil: wat gebeurt er wanneer je wél kunt rusten?

Dit kan een nuttige vraag zijn, maar het is geen medische test. Wanneer vooral slaaptekort het probleem is, merk je soms dat een paar uur ononderbroken slaap, praktische hulp of een rustigere dag je stemming tijdelijk duidelijk verbetert.

Bij een postnatale depressie verdwijnen gevoelens van leegte, somberheid, schuld of hopeloosheid meestal niet simpelweg nadat je een goede nacht hebt gehad. Je kunt lichamelijk iets uitgeruster zijn en je emotioneel toch nog steeds slecht voelen. Kijk daarom niet alleen naar de hoeveelheid slaap die je krijgt.

Belangrijker zijn vragen zoals:

• Kan ik nog ergens van genieten?
• Voel ik me het grootste deel van de dag somber?
• Heb ik voortdurend schuldgevoelens?
• Voel ik me waardeloos of alsof ik alles verkeerd doe?
• Voel ik me verbonden met mijn baby?
• Lukt het nog om gewone dagelijkse dingen te doen?
• Worden mijn klachten geleidelijk beter of juist erger?

Wanneer je op verschillende van deze vragen verontrustende antwoorden geeft, bespreek dit dan met je huisarts, vroedvrouw of gynaecoloog.

Is het postnatale depressie of babyblues?

Ook babyblues kan gemakkelijk worden verward met een postnatale depressie. Na de bevalling verandert er lichamelijk en emotioneel heel veel tegelijk. Je hormonen veranderen snel; je lichaam moet herstellen en plots ben je dag en nacht verantwoordelijk voor een baby. Tijdens de eerste dagen kun je daardoor plots huilen, je onzeker voelen of sneller geïrriteerd raken. Dat noemen we de babyblues.

Hoe herken je babyblues?

Babyblues kan zich uiten als:

• huilbuien;
• prikkelbaarheid;
• stemmingswisselingen;
• onzekerheid;
• angst;
• concentratieproblemen;
• vermoeidheid;
• Moeilijk slapen.

De klachten ontstaan meestal in de eerste dagen na de bevalling en verdwijnen doorgaans vanzelf binnen ongeveer twee weken. Lees meer over dit onderscheid in ons artikel over de babyblues en postnatale depressie.

Wanneer is het waarschijnlijk meer dan babyblues?

Blijven de klachten langer dan twee weken aanhouden, worden ze steeds sterker of heb je steeds meer moeite om normaal te functioneren? Dan is het belangrijk om professionele hulp te zoeken. Ook wanneer je klachten binnen die eerste twee weken heel ernstig zijn, hoef je uiteraard niet af te wachten.

Een postnatale depressie hoeft bovendien niet onmiddellijk na de geboorte te beginnen. Ze kan ook weken of maanden na de bevalling ontstaan.

Welke symptomen passen bij een postnatale depressie?

Een postnatale depressie kan zich bij iedere mama anders uiten. Het beeld van iemand die de hele dag alleen maar huilt klopt zeker niet altijd. Sommige mama's blijven bijvoorbeeld voor hun baby zorgen en lijken voor hun omgeving goed te functioneren, terwijl ze zich vanbinnen steeds slechter voelen.

Mogelijke signalen zijn:

• aanhoudende somberheid;
• nauwelijks nog plezier of interesse ervaren;
• extreme vermoeidheid;
• het gevoel volledig leeg te zijn;
• sterke onzekerheid;
• het gevoel een slechte mama te zijn;
• veel schuldgevoelens;
• prikkelbaarheid;
• angst of voortdurend piekeren;
• concentratieproblemen;
• slaapproblemen;
• veranderingen in eetlust;
• Weinig verbondenheid voelen met je baby;
• niet kunnen genieten van je baby;
• je terugtrekken van anderen;
• Gevoelens van hopeloosheid.

Sommige mama's hebben ook beangstigende gedachten over zichzelf of hun baby. Dat kan erg schrikken zijn. Vertel zulke gedachten altijd aan een zorgverlener zodat die samen met jou kan beoordelen wat er aan de hand is en welke ondersteuning je nodig hebt.

Wanneer is vermoeidheid na de bevalling nog normaal?

Het woord 'normaal' is lastig, want ouders verschillen enorm in hoeveel slaaptekort ze aankunnen. Toch is sterke vermoeidheid in de eerste weken na de geboorte zeer begrijpelijk.

Een pasgeboren baby wordt vaak meerdere keren per nacht wakker. Wanneer je borstvoeding geeft, komt daar mogelijk nog meer onderbroken slaap bij. Daarnaast herstel je zelf lichamelijk van de bevalling.

Misschien heb je ook:

• pijn van hechtingen;
• bloedverlies;
• naweeën;
• pijn na een keizersnede;
• gevoelige borsten;
• nachtzweten;
• Hormonale Schommelingen.

Je lichaam levert dus veel werk terwijl je tegelijkertijd voor een baby zorgt. De eerste honderd dagen vragen van ouders vaak een grote aanpassing. Lees ook meer over de eerste honderd dagen met je baby.

Wanneer wordt vermoeidheid een alarmsignaal?

Vermoeidheid verdient extra aandacht wanneer ze zo sterk wordt dat je nauwelijks meer kunt functioneren.

Bijvoorbeeld wanneer je:

• zelfs na rust volledig uitgeput blijft;
• niet meer voor jezelf kunt zorgen;
• niet meer kunt eten of douchen;
• voortdurend moet huilen;
• je volledig afgesloten voelt van je omgeving;
• niets meer leuk vindt;
• het gevoel hebt dat alles zinloos is;
• Nauwelijks verbondenheid voel je met je baby.

Daarbij hoef je zelf niet eerst uit te zoeken of de oorzaak slaaptekort, een postnatale depressie of iets anders is. Een huisarts kan ook bekijken of er mogelijk een lichamelijke verklaring meespeelt, bijvoorbeeld bloedarmoede of een schildklierprobleem.

Wat is de oorzaak van een postnatale depressie?

Er bestaat niet één duidelijke postnatale depressie oorzaak. Waarschijnlijk ontstaat een postnatale depressie door een combinatie van verschillende factoren.

Hormonale veranderingen na de bevalling

Na de geboorte verandert de hormoonhuishouding heel snel. De hoeveelheid oestrogeen en progesteron, die tijdens de zwangerschap sterk verhoogd was, daalt na de geboorte abrupt. Deze hormonale veranderingen kunnen invloed hebben op je stemming en vormen waarschijnlijk één onderdeel van het grotere geheel.

Meer hierover lees je in ons artikel over de hormonale dip na de bevalling en het risico op een postnatale depressie.

Slaaptekort en lichamelijke uitputting

Gebroken nachten kunnen zowel lichamelijk als emotioneel zwaar wegen. Langdurig slaaptekort kan je prikkelbaarder en emotioneeler maken en kan psychische klachten versterken. Dat betekent niet dat iedere mama die slecht slaapt een postnatale depressie krijgt. Slaaptekort kan wel één van de meerdere factoren zijn die je draagkracht verminderen.

Een eerdere depressie of angststoornis

Wie eerder een depressie, angststoornis of andere psychische problemen heeft gehad, kan kwetsbaarder zijn tijdens de periode rond zwangerschap en bevalling. Bespreek een dergelijke voorgeschiedenis daarom al tijdens de zwangerschap met je arts of vroedvrouw.

Een moeilijke zwangerschap of bevalling

Ook een zwangerschap of bevalling die anders verliep dan gehoopt kan zwaar wegen.

Denk bijvoorbeeld aan:

• een traumatische bevalling;
• een spoedkeizersnede;
• complicaties;
• een premature geboorte;
• een baby die opgenomen moet worden;
• ernstige pijn;
• Problemen met borstvoeding.

Dat betekent niet dat zo'n ervaring automatisch tot een depressie leidt.Het kan wel een extra emotionele belasting vormen in een periode waarin je al kwetsbaar bent.

Weinig steun en veel druk

Ook je sociale omgeving speelt een rol. Weinig ondersteuning, relatieproblemen, financiële stress, eenzaamheid of het gevoel dat je alles alleen moet doen kunnen het moeilijker maken om je aan het ouderschap aan te passen.

Veel mama's leggen bovendien ontzettend veel druk op zichzelf. Je zou gelukkig moeten zijn. Je zou meteen een band met je baby moeten voelen. Borstvoeding zou moeten lukken. Je huis zou op orde moeten zijn. Maar de werkelijkheid met een pasgeboren baby is vaak veel rommeliger.

Waarom merk je een postnatale depressie soms pas later?

Niet iedere postnatale depressie begint onmiddellijk na de bevalling. Tijdens de eerste weken kan er veel praktische hulp zijn. Je partner is misschien thuis, familie komt eten brengen en alles draait rond de geboorte. Enkele weken later verandert dat. Je partner gaat opnieuw werken, het bezoek vermindert en jij blijft misschien lange dagen alleen met je baby. Daarbij stapelt het slaaptekort zich verder op.

Sommige mama's merken dan pas dat ze zich emotioneel steeds slechter voelen. Ook eenzaamheid kan na de geboorte een grote impact hebben. Lees hierover meer in ons artikel over eenzaamheid van moeders na de geboorte.

Kun je een postnatale depressie hebben als je van je baby houdt?

Een postnatale depressie zegt niets over hoeveel je van je baby houdt. Je kunt ontzettend veel van je baby houden en tegelijkertijd uitgeput, angstig, somber of depressief zijn.

Sommige mama's voelen onmiddellijk een sterke band met hun baby. Bij anderen groeit die verbondenheid geleidelijk. Ook moeite hebben met dat gevoel maakt je niet automatisch een slechte ouder. Het wordt wel belangrijk om hulp te zoeken wanneer je merkt dat je nauwelijks nog iets voelt, niet kunt genieten van je baby of steeds meer afstand ervaart.

Wat kun je doen als je twijfelt tussen postnatale depressie en oververmoeidheid?

Je hoeft de diagnose niet zelf te stellen.

Wanneer je jezelf afvraagt of je depressief bent, is dat op zichzelf al een voldoende reden om hierover met iemand te praten.

Begin bijvoorbeeld bij:

• je huisarts;
• je vroedvrouw;
• je gynaecoloog;
• Kind en Gezin;
• Een psycholoog.

Vertel zo concreet mogelijk hoe je je voelt.

Niet alleen: "Ik ben moe." Maar bijvoorbeeld: "Ik slaap weinig en ik voel me de hele dag leeg." "Zelfs wanneer iemand de baby overneemt, kan ik niet ontspannen." "Ik huil bijna elke dag." "Ik heb nergens meer zin in." "Ik voel me schuldig omdat ik niet van deze periode kan genieten."

Zo krijgt je zorgverlener een veel beter beeld van wat je doormaakt.

Durf ook praktische hulp te vragen

Wanneer slaaptekort meespeelt, kan praktische ondersteuning een groot verschil maken.

Misschien kan iemand:

• een maaltijd brengen;
• boodschappen doen;
• een wasmachine vullen;
• met de baby wandelen;
• een voeding overnemen als dat mogelijk is;
• een oudere broer of zus bezighouden;
• Bezoek even afhouden.

Je hoeft niet eerst volledig uitgeput te zijn voordat je hulp mag aannemen.

Hoe wordt een postnatale depressie behandeld?

Een postnatale depressie is behandelbaar. Welke behandeling geschikt is, hangt onder andere af van de ernst van je klachten en je persoonlijke situatie.

Psychotherapie vormt een belangrijk onderdeel van de behandeling. Bij een ernstigere depressie kunnen ook antidepressiva worden voorgeschreven. Wanneer je borstvoeding geeft, houdt je arts daar rekening mee bij de keuze van medicatie. Soms wordt ook je partner of omgeving betrokken bij de begeleiding. Het belangrijkste is dat je niet probeert alles alleen op te lossen.

Wanneer moet je onmiddellijk hulp zoeken?

Sommige klachten vragen om snelle of onmiddellijke medische hulp.

Zoek onmiddellijk hulp wanneer je:

• denkt aan zelfmoord;
• plannen maakt om jezelf iets aan te doen;
• Bang bent dat je jezelf of je baby iets zult aandoen;
• heel verward raakt;
• Dingen hoort of ziet die anderen niet horen of zien;
• overtuigingen krijgt die niet overeenkomen met de werkelijkheid;
• Vrijwel niet meer slaapt maar tegelijkertijd ongewoon energiek of opgejaagd bent.

Er kan in zo'n situatie bijvoorbeeld sprake zijn van een ernstige depressie of een postnatale psychose. Bel bij acuut gevaar 112.

In België kun je bij suïcidale gedachten ook contact opnemen met Zelfmoordlijn 1813. Voor dringende medische hulp buiten de openingsuren van je huisarts kun je de huisarts van wacht bereiken via 1733. Een postnatale psychose is zeldzaam, maar vereist onmiddellijke medische hulp. Ze ontstaat meestal snel, vaak tijdens de eerste weken na de bevalling.

Postnatale depressie of oververmoeid: luister naar het volledige plaatje

Met een jonge baby moe zijn is bijna onvermijdelijk. Maar er bestaat een verschil tussen denken "ik zou alles geven voor zes uur slaap" en het gevoel hebben dat je jezelf, je plezier of je hoop volledig kwijt bent. Probeer daarom niet alleen naar je vermoeidheid te kijken.

Let ook op je stemming, je gedachten, je vermogen om van dingen te genieten, je contact met anderen en hoe je je tegenover je baby voelt. En vooral: wacht niet tot je zeker weet dat het een postnatale depressie is voordat je hulp vraagt. Twijfel is een voldoende reden om erover te praten.

Ontdek YooMum! De app voor (aanstaande) mama's

De eerste maanden met een baby kunnen mooi zijn, maar ook intens, vermoeiend en emotioneel overweldigend. Met YooMum vind je informatie die aansluit bij je zwangerschap en de periode na de geboorte en kun je ervaringen uitwisselen met andere mama's over slaap, herstel, ouderschap en de gevoelens die bij deze grote verandering komen kijken.

Voel je je langdurig somber, angstig of uitgeput of vermoed je een postnatale depressie? YooMum vervangt geen medische of psychologische hulp. Bespreek je klachten met je huisarts, vroedvrouw, gynaecoloog of een andere zorgprofessional.

Ontdek YooMum via de App Store of Google Play.