Buitenbaarmoederlijke zwangerschap: symptomen, oorzaken en alarmsignalen

Wat is een buitenbaarmoederlijke zwangerschap?

Bij een normale zwangerschap verplaatst de bevruchte eicel zich naar de baarmoeder en nestelt ze zich in het baarmoederslijmvlies.

Bij een buitenbaarmoederlijke zwangerschap vindt de innesteling buiten de baarmoederholte plaats. In de meeste gevallen bevindt de zwangerschap zich in een eileider. Veel zeldzamer kan een buitenbaarmoederlijke zwangerschap zich ontwikkelen ter hoogte van een eierstok, de baarmoederhals, het interstitiële deel van de eileider, de buikholte of een litteken van een eerdere keizersnede.

Een eileider is niet gemaakt om een groeiende zwangerschap te dragen. Wanneer de zwangerschap zich daar verder ontwikkelt, kan de eileider scheuren en een mogelijk ernstige inwendige bloeding veroorzaken.

Wat veroorzaakt een buitenbaarmoederlijke zwangerschap?

Het is niet altijd mogelijk om een duidelijke oorzaak te vinden.

Een buitenbaarmoederlijke zwangerschap kan bijvoorbeeld ontstaan wanneer de doorgang van de bevruchte eicel door de eileider verstoord is. Bepaalde factoren verhogen het risico, zoals een eerdere buitenbaarmoederlijke zwangerschap, een infectie van de eileiders of het kleine bekken, een operatie aan de eileiders, endometriose, roken of bepaalde vruchtbaarheidsbehandelingen.

Wanneer je zwanger wordt terwijl je een spiraaltje hebt, moet ook snel worden gecontroleerd waar de zwangerschap zich bevindt.

Een risicofactor hebben betekent niet dat je automatisch een buitenbaarmoederlijke zwangerschap zult krijgen. Omgekeerd kan ze ook voorkomen zonder dat er een gekende risicofactor aanwezig is.

Ben je zwanger terwijl je een spiraaltje hebt? Lees dan ook ons artikel over zwanger zijn met een spiraal en wat je dan het beste doet.

Hoe lang kan een buitenbaarmoederlijke zwangerschap duren?

Er bestaat geen vaste termijn of zwangerschapsweek tot wanneer een buitenbaarmoederlijke zwangerschap veilig kan blijven evolueren.

De meeste worden tijdens het eerste trimester vastgesteld, vaak tussen 6 en 10 weken zwangerschap. Een eileider kan echter op verschillende momenten scheuren en het exacte tijdstip daarvan kan niet betrouwbaar worden voorspeld.

Daarom moet een gekende of vermoede buitenbaarmoederlijke zwangerschap worden opgevolgd tot ze volledig verdwenen of behandeld is, zelfs wanneer je weinig of geen klachten hebt.

Wat zijn de eerste symptomen van een buitenbaarmoederlijke zwangerschap?

De symptomen verschillen sterk van persoon tot persoon. Helemaal in het begin kan een buitenbaarmoederlijke zwangerschap zelfs geen duidelijke klachten veroorzaken.

Wanneer er symptomen ontstaan, gebeurt dat vaak rond de zesde zwangerschapsweek. Veel buitenbaarmoederlijke zwangerschappen worden tussen 6 en 10 weken vermoed of vastgesteld.

Pijn in het bekken of onderaan in de buik, vaak meer uitgesproken aan één kant, is een mogelijk signaal. De pijn kan geleidelijk ontstaan of plots heviger worden.

Ook ongewoon vaginaal bloedverlies kan voorkomen. Het bloedverlies kan lichter zijn, donkerder dan je gewone menstruatie of gewoon anders zijn dan je gewend bent.

Deze symptomen betekenen niet automatisch dat je een buitenbaarmoederlijke zwangerschap hebt. Lichte buikpijn en beperkt bloedverlies kunnen aan het begin van een zwangerschap ook andere oorzaken hebben. De combinatie van beide klachten moet wel snel medisch worden beoordeeld.

Waar voel je pijn bij een buitenbaarmoederlijke zwangerschap?

De pijn bevindt zich vaak onderaan in de buik of in het bekken en kan vooral aan één kant voelbaar zijn.

De intensiteit verschilt. Sommige vrouwen voelen een aanhoudende zeurende pijn of ongemak, terwijl anderen hevigere pijnaanvallen ervaren.

Wordt de pijn plots zeer hevig, zeker in combinatie met duizeligheid, een onwel gevoel of pijn aan de schouder, dan is dat een alarmsignaal.

Welke symptomen kunnen wijzen op een gescheurde eileider?

Een eileiderruptuur bij een buitenbaarmoederlijke zwangerschap is een medisch spoedgeval, omdat ze een ernstige inwendige bloeding kan veroorzaken.

Bel onmiddellijk de hulpdiensten of 112 wanneer een zwangerschap mogelijk is en je last hebt van hevige of plotselinge buikpijn, flauwvallen, ernstige duizeligheid, plotselinge zwakte, pijn aan de schouderpunt of een snel verslechterende algemene toestand.

Waarom kan een buitenbaarmoederlijke zwangerschap schouderpijn veroorzaken?

Schouderpijn lijkt op het eerste gezicht vreemd, omdat de schouder ver van de baarmoeder ligt.

Wanneer een inwendige bloeding het middenrif irriteert, kunnen bepaalde zenuwen ervoor zorgen dat de pijn ter hoogte van de schouder wordt gevoeld. Dit wordt gerefereerde pijn genoemd.

Heb je aan het begin van een zwangerschap onverklaarbare schouderpijn in combinatie met buikpijn, bloedverlies, duizeligheid of een onwel gevoel? Zoek dan onmiddellijk medische hulp.

Hoe wordt een buitenbaarmoederlijke zwangerschap vastgesteld?

De diagnose is gebaseerd op verschillende onderzoeken. Geen enkel symptoom, geen zwangerschapstest en geen hCG-waarde kan op zichzelf bepalen waar de zwangerschap zich bevindt.

Een transvaginale echografie speelt een belangrijke rol. Daarmee kan worden gekeken of er een zwangerschap in de baarmoederholte zichtbaar is en kunnen ook de eileiders en eierstokken worden onderzocht.

Wanneer de zwangerschap nog heel pril is, kan het soms nog niet mogelijk zijn om onmiddellijk te bepalen waar ze zich bevindt. Enkele dagen later kan dan een nieuwe echografie nodig zijn.

Is een zwangerschapstest positief bij een buitenbaarmoederlijke zwangerschap?

Meestal wel.

Ook bij een buitenbaarmoederlijke zwangerschap wordt het hormoon hCG aangemaakt. Een urinaire zwangerschapstest kan daarom positief zijn, net zoals bij een zwangerschap in de baarmoeder.

De test geeft aan dat er waarschijnlijk een zwangerschap aanwezig is, maar vertelt niet waar die zwangerschap zich bevindt.

Ben je overtijd of twijfel je? Lees dan ook wanneer je het beste een zwangerschapstest kunt doen.

Een negatieve urinetest maakt een buitenbaarmoederlijke zwangerschap veel minder waarschijnlijk. Heb je ernstige klachten, vertrouw dan niet alleen op een test die misschien erg vroeg werd uitgevoerd.

Welke hCG-waarde heb je bij een buitenbaarmoederlijke zwangerschap?

Er bestaat geen specifieke bèta-hCG-waarde waarmee je kunt zeggen: "dit is een buitenbaarmoederlijke zwangerschap".

Artsen kijken vooral naar hoe de waarde evolueert en combineren die informatie met de echografie.

Wanneer nog niet duidelijk is waar de zwangerschap zich bevindt, kunnen twee bloedafnames met ongeveer 48 uur ertussen worden uitgevoerd. Een onvoldoende stijging, stagnatie of onverwachte daling van de hCG-waarde kan aanleiding geven tot verder onderzoek.

De hCG-waarde mag echter nooit alleen worden gebruikt om de plaats van de zwangerschap te bepalen.

Artsen houden daarom altijd rekening met je symptomen, het echografisch beeld en de evolutie van de bloedwaarden.

Kan een buitenbaarmoederlijke zwangerschap behouden worden?

Bij een gewone buitenbaarmoederlijke zwangerschap in een eileider is dat helaas niet mogelijk.

Er bestaat momenteel geen behandeling waarmee het embryo vanuit de eileider naar de baarmoeder kan worden verplaatst. Een zwangerschap die zich in een eileider heeft ingenesteld, kan daar niet veilig doorgroeien tot de geboorte zonder de gezondheid van de mama ernstig in gevaar te brengen.

Dat kan bijzonder moeilijk zijn om te horen, zeker wanneer op een echografie al hartactiviteit werd gezien.

De behandeling is noodzakelijk omdat de zwangerschap zich op deze plaats niet veilig verder kan ontwikkelen en een mogelijk levensbedreigende inwendige bloeding kan veroorzaken.

Wat zijn de risico's van een buitenbaarmoederlijke zwangerschap?

Het belangrijkste onmiddellijke risico is dat de buitenbaarmoederlijke zwangerschap scheurt en een inwendige bloeding veroorzaakt.

Wanneer ze vroeg wordt ontdekt, kan ze vaak behandeld worden voordat dit gebeurt. Een snelle diagnose verkleint de risico's en kan meer behandelingsmogelijkheden bieden.

Je toekomstige vruchtbaarheid hangt onder andere af van de toestand van je eileiders vóór de buitenbaarmoederlijke zwangerschap, de plaats waar de zwangerschap zich bevond en de behandeling die nodig was.

Ook wanneer één eileider verwijderd moet worden, blijft een natuurlijke zwangerschap mogelijk wanneer de andere eileider goed functioneert.

Na een eerste buitenbaarmoederlijke zwangerschap is de kans op een nieuwe wel hoger. Het risico wordt geschat op ongeveer 7 tot 10%, tegenover iets meer dan 1% in de algemene onderzochte bevolking.

Bij een volgende zwangerschap kan daarom een vroege echografie worden voorgesteld om te controleren of de zwangerschap zich deze keer in de baarmoeder bevindt.

Welke behandelingen bestaan er voor een buitenbaarmoederlijke zwangerschap?

Welke behandeling wordt gekozen hangt af van je toestand, de locatie en grootte van de zwangerschap, de evolutie van het bèta-hCG, de echografie, je medische voorgeschiedenis en je eventuele toekomstige kinderwens.

Er bestaan drie belangrijke mogelijkheden: nauwlettend opvolgen zonder onmiddellijk te behandelen, medicatie met methotrexaat en een chirurgische behandeling.

Medische opvolging zonder onmiddellijke behandeling

Wanneer de buitenbaarmoederlijke zwangerschap klein is, de hCG-waarde laag is en spontaan daalt, je weinig of geen pijn hebt en je algemene toestand stabiel is, kan het medische team soms voorstellen om nauwlettend af te wachten.

Dat betekent niet dat er niets gebeurt.

Regelmatige bloedcontroles van het bèta-hCG zijn noodzakelijk. Je krijgt ook duidelijke instructies over de symptomen waarvoor je onmiddellijk opnieuw naar het ziekenhuis moet gaan.

Behandeling met methotrexaat

Methotrexaat remt de deling van de zwangerschapsweefselcellen, waarna het weefsel geleidelijk door het lichaam wordt afgebroken.

Deze behandeling is alleen geschikt in bepaalde situaties, bijvoorbeeld wanneer de buitenbaarmoederlijke zwangerschap niet gescheurd is en de toestand van de patiënt een strikte ambulante opvolging mogelijk maakt.

Soms is ondanks methotrexaat alsnog een operatie nodig, bijvoorbeeld wanneer de behandeling onvoldoende werkt of er tekenen van een ruptuur ontstaan.

Na een behandeling met methotrexaat wordt doorgaans gevraagd om minstens drie maanden te wachten voordat je opnieuw zwanger probeert te worden.

Chirurgische behandeling

Een operatie kan noodzakelijk zijn bij een inwendige bloeding, een ruptuur, ernstige pijn of wanneer andere behandelingen niet geschikt zijn.

Wanneer dat mogelijk is, gebeurt de operatie meestal via laparoscopie of kijkoperatie, met enkele kleine sneetjes in de buik.

Bij een salpingectomie wordt de betrokken eileider verwijderd.

Bij een salpingotomie wordt de eileider geopend en wordt het zwangerschapsweefsel verwijderd terwijl de eileider behouden blijft. Deze tweede techniek kan bijvoorbeeld worden besproken wanneer de andere eileider beschadigd is of wanneer het behouden van de betrokken eileider belangrijk kan zijn voor de vruchtbaarheid.

Kan vNOTES gebruikt worden bij een buitenbaarmoederlijke zwangerschap?

vNOTES is een endoscopische operatietechniek waarbij de buikholte via de vagina wordt bereikt in plaats van via klassieke incisies in de buikwand.

In bepaalde centra kan deze techniek bij geselecteerde patiënten worden gebruikt om een eileider te verwijderen.

De eerste vergelijkende onderzoeken zijn veelbelovend. In een recente gerandomiseerde studie met 72 patiënten met een buitenbaarmoederlijke zwangerschap in de eileider werden onder andere minder postoperatieve pijn en een gunstig herstel gezien met vNOTES in vergelijking met een endoscopische ingreep via één incisie ter hoogte van de navel.

Dat betekent niet dat vNOTES ondertussen de standaardoperatie is voor iedere buitenbaarmoederlijke zwangerschap.

De beschikbare gegevens zijn nog beperkt, niet iedere patiënt komt ervoor in aanmerking en de techniek vereist een gespecialiseerd en ervaren team.

Een klassieke laparoscopie blijft vandaag de gebruikelijke chirurgische techniek wanneer een operatie noodzakelijk en mogelijk is.

Waarom wordt het bèta-hCG na de behandeling verder opgevolgd?

De behandeling is niet altijd afgelopen op het moment van de injectie of operatie.

Afhankelijk van de gekozen behandeling wordt het bèta-hCG verder gecontroleerd totdat het medische team kan bevestigen dat de zwangerschap volledig verdwenen is.

Na een behandeling met methotrexaat worden bijvoorbeeld bloedcontroles uitgevoerd op dag 4 en dag 7 en vervolgens meestal wekelijks tot de waarde negatief is.

Wanneer de waarde onvoldoende daalt, stabiel blijft of opnieuw stijgt, moet de situatie opnieuw worden beoordeeld.

Na een salpingotomie wordt het hCG eveneens na de operatie gecontroleerd en meestal wekelijks gevolgd totdat het negatief is. Er kan namelijk een kleine hoeveelheid zwangerschapsweefsel achterblijven.

Na een volledige salpingectomie kan de opvolging anders verlopen. Het exacte schema hangt daarom af van de behandeling en de aanbevelingen van je medische team.

Waarom moet het hCG volledig negatief worden?

Een dalende hCG-waarde bevestigt geleidelijk dat er geen actief zwangerschapsweefsel meer aanwezig is.

Ook wanneer je geen pijn meer hebt en het bloedverlies verminderd is, is het belangrijk om de geplande bloedafnames en controles te blijven volgen.

Na een medicamenteuze of eileidersparende behandeling moet de zwangerschap worden opgevolgd totdat je zorgteam bevestigt dat ze volledig verdwenen is.

Waar kan een buitenbaarmoederlijke zwangerschap zich bevinden?

De eileider is veruit de meest voorkomende plaats.

Toch bestaan er zeldzamere vormen. Een buitenbaarmoederlijke zwangerschap kan zich bijvoorbeeld in een eierstok, de baarmoederhals, het interstitiële deel van de eileider of de buikholte bevinden.

Sommige zwangerschappen nestelen zich in of ter hoogte van een oud keizersnedelitteken.

Deze vormen kunnen andere risico's en behandelingen met zich meebrengen. De diagnose wordt vooral gesteld met een echografie door een ervaren medisch team.

Zwangerschap in een keizersnedelitteken

Bij een zwangerschap in een keizersnedelitteken nestelt het zwangerschapszakje zich in de zone van een litteken van een eerdere keizersnede.

Dit is zeldzaam, maar een vroege diagnose is belangrijk. Deze vorm kan namelijk gepaard gaan met een risico op ernstige bloedingen, een scheur van de baarmoeder en problemen met de innesteling van de placenta.

De behandeling gebeurt door een gespecialiseerd team en verschilt van de aanpak van een gewone buitenbaarmoederlijke zwangerschap in de eileider.

Moeten je eileiders na een buitenbaarmoederlijke zwangerschap worden gecontroleerd?

Niet standaard.

Na een buitenbaarmoederlijke zwangerschap vragen sommige vrouwen zich af of een hysterosalpingografie, of HSG, nodig is.

Bij dit onderzoek worden contrastvloeistof en röntgenstralen gebruikt om de baarmoederholte te bekijken en te controleren of de eileiders doorgankelijk zijn.

Een HSG is echter geen verplicht preventief onderzoek na iedere buitenbaarmoederlijke zwangerschap.

Het onderzoek kan worden besproken wanneer zwanger worden moeilijk gaat, wanneer er een vermoeden bestaat van beschadigde eileiders of wanneer er andere risicofactoren voor vruchtbaarheidsproblemen aanwezig zijn.

Het moment en het type onderzoek worden daarom samen met je gynaecoloog bepaald op basis van jouw persoonlijke situatie.

Buitenbaarmoederlijke zwangerschap of schijnzwangerschap: wat is het verschil?

Deze twee situaties hebben een volledig andere oorzaak.

Bij een buitenbaarmoederlijke zwangerschap hebben bevruchting en innesteling werkelijk plaatsgevonden. Er is zwangerschapsweefsel aanwezig en er wordt meestal hCG geproduceerd, maar de zwangerschap bevindt zich op de verkeerde plaats.

Bij een schijnzwangerschap, ook pseudocyesis genoemd, ervaart iemand tekenen of symptomen van een zwangerschap zonder dat er daadwerkelijk een zwangerschap aanwezig is.

Onderzoeken zoals een echografie tonen dan geen zich ontwikkelend embryo of foetus.

Een positieve zwangerschapstest waarbij op de eerste echografie nog geen zwangerschap zichtbaar is, mag daarom nooit automatisch als een schijnzwangerschap worden beschouwd.

Het kan gaan om een heel vroege zwangerschap, een zwangerschap die gestopt is met ontwikkelen of een buitenbaarmoederlijke zwangerschap. Medische opvolging is dan noodzakelijk.

Hoe ga je om met het verlies na een buitenbaarmoederlijke zwangerschap?

Een buitenbaarmoederlijke zwangerschap is een zwangerschapsverlies en kan tegelijkertijd een medisch spoedgeval zijn.

Sommige vrouwen voelen vooral de schok dat hun eigen gezondheid in gevaar was. Anderen ervaren vooral het verlies van de baby en de toekomst die ze zich al hadden voorgesteld. Beide gevoelens kunnen ook naast elkaar bestaan.

Daarbovenop kan bezorgdheid ontstaan over je vruchtbaarheid of een volgende zwangerschap.

Een nieuwe positieve zwangerschapstest kan later opnieuw veel angst oproepen, zeker in de periode vóór de echo die bevestigt dat de zwangerschap zich deze keer goed in de baarmoeder heeft ingenesteld.

Er bestaat geen juiste manier om met dit verlies om te gaan.

Je kunt verdriet, boosheid, angst, schuldgevoelens of een gevoel van onrecht ervaren. Misschien heb je vooral tijd nodig.

Wordt het verlies te zwaar om alleen te dragen? Praat er dan over met je gynaecoloog, huisarts, vroedvrouw of een psycholoog. Ook voor een partner kan een buitenbaarmoederlijke zwangerschap emotioneel ingrijpend zijn.

Meer steun en informatie vind je ook in ons artikel over hoe je een miskraam en zwangerschapsverlies kunt verwerken.

Kun je na een buitenbaarmoederlijke zwangerschap normaal zwanger worden?

Ja. Na een buitenbaarmoederlijke zwangerschap zijn de kansen op een volgende zwangerschap in de baarmoeder doorgaans goed.

Zelfs wanneer één eileider moest worden verwijderd, kan de andere eileider een natuurlijke zwangerschap mogelijk maken wanneer die goed functioneert.

Na een buitenbaarmoederlijke zwangerschap is het risico op herhaling wel verhoogd.

Krijg je later opnieuw een positieve zwangerschapstest? Neem dan vroeg contact op met je gynaecoloog of vroedvrouw.

Afhankelijk van je situatie kan rond 6 tot 8 zwangerschapsweken een vroege echografie worden uitgevoerd om te controleren waar de nieuwe zwangerschap zich bevindt.

Vooral deze alarmsignalen moet je onthouden

Een buitenbaarmoederlijke zwangerschap kan beginnen met weinig of geen klachten.

Eenzijdige pijn onderaan in de buik of ongewoon bloedverlies aan het begin van een zwangerschap moet daarom snel met een zorgverlener worden besproken.

Wordt de pijn plots hevig, krijg je onverklaarbare schouderpijn, ernstige duizeligheid, voel je je plots erg onwel of verlies je het bewustzijn? Zoek dan onmiddellijk medische hulp.

Een vroege diagnose maakt het vaak mogelijk om te behandelen voordat een eileider scheurt en geeft doorgaans meer behandelingsmogelijkheden.

Ontdek YooMum! De app voor (aanstaande) mama's

Een buitenbaarmoederlijke zwangerschap kan bijzonder ingrijpend zijn. Je krijgt mogelijk tegelijk te maken met een medisch spoedgeval, zwangerschapsverlies en onzekerheid over de toekomst.

Met YooMum vind je informatie over zwangerschap en kun je ervaringen uitwisselen met andere mama's over de emoties en vragen die soms bij een zwangerschapstraject horen.

Bij een vermoede of bevestigde buitenbaarmoederlijke zwangerschap blijft medische begeleiding noodzakelijk. YooMum vervangt je gynaecoloog, vroedvrouw of spoeddienst niet.

Ontdek YooMum via https://app.yoomum.com/store.