Matrescentie: waarom verandert het moeder worden zoveel?

Wat is matrescentie?

De term matrescentie werd in de jaren 1970 geïntroduceerd door antropologe Dana Raphael. Het woord verwijst naar het proces waarbij iemand moeder wordt. Het gaat daarbij om veel meer dan alleen bevallen of leren zorgen voor een baby.

Zwangerschap, geboorte en het moederschap kunnen invloed hebben op je lichaam, hormonen, hersenen, relaties, dagelijkse routines, werk, zelfbeeld en verwachtingen over de toekomst. Het moederschap wordt daardoor niet alleen een nieuwe rol die je erbij krijgt. Het kan veranderen hoe je naar jezelf kijkt.

Wat betekent matrescentie letterlijk?

De betekenis van matrescentie wordt vaak uitgelegd door de vergelijking met adolescentie. Tijdens de adolescentie verandert een kind lichamelijk, emotioneel en sociaal en ontstaat geleidelijk een nieuwe identiteit als volwassene.

Bij matrescentie gebeurt iets vergelijkbaars. Je blijft natuurlijk dezelfde persoon, maar tegelijkertijd verandert er zoveel dat je opnieuw moet ontdekken hoe verschillende delen van je identiteit bij elkaar passen. Je bent misschien nog steeds partner, vriendin, dochter, collega, sporter of iemand die graag alleen op reis gaat. Alleen ben je nu óók moeder. En precies dat kleine woordje "ook" kan in werkelijkheid een enorme aanpassing betekenen.

Waarom kan moeder zo overweldigend voelen?

Voor de geboorte ligt de aandacht vaak op de zwangerschap en de baby. Hoe ontwikkelt je kindje zich? Wat heb je nodig voor de bevalling? Welke spullen moeten nog gekocht worden? Na de geboorte verschuift bijna alle aandacht naar de baby. Hoeveel drinkt hij? Slaapt hij genoeg? Groeit hij goed? Ondertussen vindt bij jou eveneens een enorme verandering plaats.

Je dagelijkse leven verandert plots volledig

Een baby brengt een vorm van verantwoordelijkheid die nauwelijks pauze kent. Je kunt niet altijd eten wanneer je honger hebt, slapen wanneer je moe bent of spontaan beslissen om de deur uit te gaan.

Zelfs een eenvoudige boodschap kan plots afhankelijk zijn van voedingen, dutjes, luiers en een tas vol spullen. De overgang kan groot voelen, ook wanneer je heel bewust voor een kind hebt gekozen.

Ook je identiteit kan veranderen

Voor je moeder wist je misschien redelijk goed wie je was. Na de geboorte kan dat minder vanzelfsprekend voelen. Sommige mama's herkennen gedachten zoals:

"Waar ben ik zelf gebleven?"

"Waarom voelt mijn oude leven zo ver weg?"

"Waarom mis ik mijn vrijheid terwijl ik tegelijk zoveel van mijn baby hou?"

"Ben ik nog dezelfde persoon als vroeger?"

Die gevoelens spreken je liefde voor je kind niet tegen. Verschillende gevoelens kunnen tegelijkertijd bestaan.

Je relaties veranderen mee

Ook je relatie met je partner, familie en vrienden kan veranderen. Met je partner moeten nieuwe verantwoordelijkheden verdeeld worden. Met vrienden zonder kinderen kan je dagelijkse realiteit plots heel anders aanvoelen. En misschien merk je dat je eigen ouders op een andere manier naar jou kijken nu jij zelf mama bent.

Moeder worden verandert daardoor niet alleen jouw identiteit, maar vaak ook je plaats binnen verschillende relaties.

Waarom voelt matrescentie soms als jezelf verliezen?

Omdat je oude identiteit niet plots verdwijnt terwijl de nieuwe rol van mama enorm veel ruimte inneemt. Je hebt misschien jarenlang tijd geïnvesteerd in je carrière, vrienden, relatie, hobby's en persoonlijke vrijheid. Vervolgens komt er een baby die je dag en nacht nodig heeft.

Je oude leven past niet meer helemaal. Maar je nieuwe leven voelt misschien ook nog niet volledig vertrouwd. Dat kan aanvoelen alsof je tussen twee versies van jezelf in zit.

Van "ik" naar "wij", zonder het "ik" kwijt te raken

Wanneer je baby klein is, draait een groot deel van je dag vanzelf rond zijn behoeften. Dat is niet vreemd. Maar op langere termijn blijft het belangrijk dat er ook ruimte bestaat voor jouw behoeften, relaties en interesses.

Dat hoeft niet meteen een weekend zonder kinderen of een grote carrièreswitch te betekenen. Het kan klein beginnen: alleen wandelen, opnieuw sporten, een vriendin zien, iets doen waar je vroeger plezier aan beleefde of simpelweg een uur waarin niemand iets van je nodig heeft. Je hoeft niet terug te keren naar precies wie je vóór je kind was.

De vraag kan ook zijn: welke delen van mijn oude leven wil ik meenemen in wie ik nu aan het worden ben?

Wat gebeurt er in je lichaam en hersenen tijdens matrescentie?

De overgang naar het moederschap gaat samen met grote lichamelijke en hormonale veranderingen. Tijdens de zwangerschap en na de geboorte verandert ook het brein. Onderzoek naar matrescentie beschrijft neuroplasticiteit tijdens deze periode: hersennetwerken passen zich aan aan de nieuwe sociale, emotionele en praktische eisen van het ouderschap. Dat betekent niet dat er een soort volledig nieuw "moederbrein" ontstaat of dat iedere mama dezelfde veranderingen ervaart. Wel onderstreept het dat het moeder worden ook biologisch een belangrijke ontwikkelingsfase is. Daarnaast spelen slaaptekort, lichamelijk herstel na de bevalling, eventuele borstvoeding en de voortdurende zorg voor een baby allemaal mee in hoe je je voelt en functioneert.

Matrescentie en de mentale belasting van het moederschap

De identiteit van mama bestaat niet alleen uit knuffels, eerste lachjes en voorleesmomenten. Er komt vaak ook een enorme hoeveelheid organisatie bij kijken. Wanneer moet de volgende vaccinatie? Zijn er nog luiers? Welke maat draagt de baby? Wanneer moet de opvang betaald worden? Wat moet mee naar de crèche? Wie maakt de afspraak bij de kinderarts? Wanneer één ouder voortdurend verantwoordelijk wordt voor het onthouden en organiseren van al die zaken, kan de mentale belasting zwaar worden. Daarom gaat matrescentie niet alleen over innerlijke verandering. Ook de omstandigheden waarin je moeder wordt, hebben invloed op hoe je deze periode ervaart.

Herken je dat iedereen automatisch bij jou terechtkomt zodra er iets geregeld moet worden? Lees dan ook ons artikel over de default parent en de mentale belasting binnen het gezin.

Matrescentie is niet hetzelfde als een postnatale depressie

Matrescentie is geen psychische stoornis en geen medische diagnose. Het beschrijft de overgang naar het moederschap. Daar kunnen verwarrende, intense of tegenstrijdige emoties bij horen zonder dat er sprake is van een depressie.

Een postnatale depressie is iets anders. Bij een postnatale depressie kunnen onder andere aanhoudende somberheid, verlies van interesse of plezier, sterke schuldgevoelens, gevoelens van waardeloosheid, slaapproblemen en ernstige vermoeidheid voorkomen.

Matrescence kan dus emotioneel intens zijn, maar langdurige psychische klachten mogen niet zomaar worden afgedaan als "je moet nog wennen aan het moederschap". Blijf je je somber, angstig of voortdurend overweldigd voelen en beïnvloedt dit je dagelijkse functioneren? Bespreek dit dan met je huisarts, vroedvrouw, gynaecoloog of een psycholoog. Lees ook meer over babyblues en postnatale depressie.

Materniteit betekent niet dat je altijd gelukkig moet zijn als moeder

Het beeld van het moederschap is vaak tegenstrijdig. Aan de ene kant horen we hoe zwaar het voor onze ouders is. Aan de andere kant wordt nog vaak verwacht dat een mama vooral dankbaar en gelukkig is. Maar liefde voor je kind en moeite hebben met het moederschap kunnen naast elkaar bestaan.

Je kunt intens gelukkig zijn wanneer je baby lacht en een uur later verlangen naar een dag waarop niemand je nodig heeft. Je kunt dankbaar zijn voor je gezin en tegelijk rouwen om een deel van je vroegere vrijheid. Je kunt graag mama zijn en toch sommige aspecten van het moederschap helemaal niet leuk vinden. Die tegenstrijdigheid hoeft niet opgelost te worden.

Ook vrouwen die zich afvragen of ze opnieuw voor het moederschap zouden kiezen, kunnen veel van hun kind houden. Daarover lees je meer in ons artikel: Kun je spijt hebben dat je mama bent geworden?

Hoe lang duurt matrescentie?

Er bestaat geen vaste duur. Matrescentie is geen fase die automatisch eindigt zes weken na de bevalling of zodra je opnieuw gaat werken. Onderzoekers beschrijven het eerder als een proces dat voor iedere mama anders verloopt en dat veel langer kan duren dan de eerste postpartumperiode.

Ook een tweede of derde kind kan opnieuw veranderingen veroorzaken. Je bent dan al mama, maar je gezin verandert opnieuw. Je aandacht moet verdeeld worden, relaties tussen kinderen ontstaan en je eigen rol binnen het gezin verschuift. Daarom kan matrescentie bij elke nieuwe fase van het moederschap opnieuw voelbaar worden.

Hoe kun je jezelf ondersteunen tijdens matrescentie?

Je hoeft matrescentie niet op te lossen". Het kan wel helpen om te erkennen dat jij ook door een grote verandering gaat.

Geef tegenstrijdige gevoelens ruimte

Probeer niet ieder moeilijk gevoel onmiddellijk weg te duwen omdat je denkt dat je dankbaar zou moeten zijn. "Ik hou van mijn baby en ik vind dit ongelooflijk zwaar" kan perfect één waarheid zijn.

Praat over meer dan alleen je baby

Wanneer iemand vraagt hoe het gaat, gaat het gesprek vaak snel over voeding, slaap en ontwikkeling.

Probeer ook woorden te geven aan hoe het met jou gaat. Wat mis je? Waar ben je trots op? Wat vind je moeilijk? Waar verlang je naar?

Verdeel verantwoordelijkheid, niet alleen taken

Iemand vragen om één flesje te geven kan helpen. Maar echte ondersteuning gaat verder dan losse taken uitvoeren.

Wie is verantwoordelijk voor de afspraken? Wie volgt de voorraad luiers op? Wie denkt aan kledingmaten, boodschappen of de tas voor de opvang? Wanneer je die verantwoordelijkheid werkelijk deelt, ontstaat er ook meer mentale ruimte.

Blijf nieuwsgierig naar wie je aan het worden bent

Je hoeft niet zo snel mogelijk je "oude zelf" terug te vinden. Misschien ben je veranderd. Sommige dingen die vroeger belangrijk waren, voelen minder belangrijk. Andere verlangens worden juist sterker.

Matrescentie kan daarom ook een periode zijn waarin je opnieuw nadenkt over wat je belangrijk vindt, hoe je wilt leven en welke plaats het moederschap daarin krijgt.

Je hoeft niet te kiezen tussen mama zijn en jezelf zijn

Moeder worden verandert je. Dat hoeft niet te betekenen dat de persoon die je vroeger was verdwijnt. Maar het is ook niet vreemd wanneer je niet meteen weet hoe je je oude en nieuwe identiteit met elkaar moet verbinden.Matrescentie geeft een naam aan precies die overgang.

Het moederschap kan tegelijkertijd liefde, verlies, groei, vermoeidheid, trots, twijfel, verbondenheid en verlangen naar vrijheid bevatten. Je hoeft daarin niet onmiddellijk een perfect evenwicht te vinden. Je bent niet alleen een mama geworden. Je bent ook nog steeds bezig te ontdekken wat mama zijn voor jou betekent.

Ontdek YooMum! De app voor (aanstaande) mama's

Moeder worden brengt niet alleen veranderingen voor je baby met zich mee. Ook jij bent volop aan het ontdekken hoe het moederschap in je leven past. Met YooMum kun je ervaringen uitwisselen met andere mama's over het dagelijkse leven, twijfels, mentale belasting en alles wat verandert wanneer je moeder wordt.

Voel je je langdurig somber, angstig of overweldigd of herken je jezelf niet meer? Bespreek dit dan ook met een huisarts, vroedvrouw of andere zorgverlener. Ontdek YooMum via https://app.yoomum.com/store.