Immuniteit voor toxoplasmose tijdens de zwangerschap: ben je beschermd?

Toxoplasmose is een infectie die wordt veroorzaakt door de parasiet Toxoplasma gondii. Bij de meeste gezonde volwassenen verloopt de ziekte ongemerkt of veroorzaakt ze slechts milde klachten.

De situatie is anders wanneer je tijdens de zwangerschap voor het eerst besmet raakt. De parasiet kan via de placenta bij de foetus terechtkomen. Dit wordt congenitale toxoplasmose genoemd.

Je kunt onder andere besmet raken door onvoldoende verhit vlees te eten of groenten en fruit te consumeren waarop besmette aarde aanwezig is. De parasiet kan ook voorkomen in de uitwerpselen van besmette katten.

Wil je meer weten over de voedingsmiddelen waarop je moet letten? Lees dan ook ons artikel over toxoplasmose tijdens de zwangerschap, verboden voedingsmiddelen en preventie.

Niet noodzakelijk. Sommige vrouwen zijn vóór hun zwangerschap al in contact gekomen met de parasiet en hebben daardoor antistoffen ontwikkeld. Andere vrouwen zijn nooit eerder besmet geweest.

Je kunt niet op basis van je herinneringen bepalen of je immuun bent. Toxoplasmose verloopt namelijk heel vaak zonder duidelijke symptomen. Het is dus mogelijk dat je ooit besmet bent geweest zonder dat je daar iets van hebt gemerkt.

Met een bloedonderzoek kan je immuniteitsstatus worden bepaald door te zoeken naar antistoffen tegen Toxoplasma gondii.

Ben je immuun als je ooit toxoplasmose hebt gehad?

In de overgrote meerderheid van de gevallen wel.

Na een eerdere infectie met Toxoplasma gondii blijven IgG-antistoffen in het lichaam aanwezig. Bij een vrouw met een normaal werkend immuunsysteem zorgt een oude infectie doorgaans voor langdurige bescherming. Herinfecties of reactiveringen die tijdens een nieuwe zwangerschap problemen kunnen veroorzaken, zijn zeer zeldzaam en komen vooral voor in bijzondere omstandigheden, bijvoorbeeld bij bepaalde vormen van verminderde immuniteit.

Als je arts bevestigt dat je bloedresultaten overeenkomen met een oude infectie, is het risico op een eerste toxoplasmose-infectie tijdens je zwangerschap dus niet hetzelfde als bij een vrouw die seronegatief is.

Via een bloedonderzoek kan een serologische test voor toxoplasmose worden uitgevoerd. Het laboratorium zoekt daarbij voornamelijk naar IgG- en IgM-antistoffen tegen de parasiet.

Deze twee soorten antistoffen verschijnen niet op hetzelfde moment. De combinatie ervan helpt je arts om te bepalen of je nooit eerder met de parasiet in contact bent gekomen, of je vroeger een infectie hebt doorgemaakt of dat een recente besmetting verder moet worden onderzocht.

Immuniteit voor toxoplasmose: wat betekenen IgG en IgM?

Vereenvoudigd kun je de resultaten als volgt lezen:

Deze interpretatie is bewust vereenvoudigd. Een positieve IgM-test betekent niet automatisch dat je onlangs toxoplasmose hebt opgelopen. IgM-antistoffen kunnen nog lange tijd aanwezig blijven en sommige positieve resultaten zijn niet specifiek. Daarom kan je arts een nieuw bloedonderzoek of aanvullende onderzoeken aanvragen.

Waarvoor dient de IgG-aviditeitstest?

Wanneer zowel IgG- als IgM-antistoffen aanwezig zijn, kan het moeilijk zijn om te bepalen wanneer de infectie precies heeft plaatsgevonden.

Een zogenaamde IgG-aviditeitstest kan helpen om beter in te schatten of het om een oude of mogelijk recente infectie gaat. Een hoge aviditeit aan het begin van de zwangerschap wijst in de richting van een oudere infectie. Een lage aviditeit bewijst daarentegen niet automatisch dat de infectie recent is ontstaan.

De resultaten van een toxoplasmoseonderzoek tijdens de zwangerschap moeten daarom altijd door een arts of het laboratorium worden geïnterpreteerd, rekening houdend met eerdere resultaten en het stadium van je zwangerschap.

Welke waarde betekent dat je immuun bent voor toxoplasmose?

Er bestaat geen universele IgG-waarde die voor alle laboratoria bepaalt: boven dit cijfer ben je immuun.

De grenswaarden verschillen namelijk afhankelijk van de analysemethode die het laboratorium gebruikt. Kijk daarom vooral naar de interpretatie bij je resultaat, bijvoorbeeld positief, negatief of twijfelachtig, en naar de combinatie van IgG en IgM.

Een oude immuniteit wordt meestal gekenmerkt door de aanwezigheid van stabiele specifieke IgG-antistoffen zonder IgM-antistoffen die op een recente infectie wijzen.

Staat er op je resultaat een cijfer in IE/ml? Vergelijk dat dan niet zomaar met het resultaat van iemand anders of met een waarde die je online hebt gevonden. De referentiewaarden van het laboratorium en de medische interpretatie zijn belangrijker dan het cijfer op zichzelf.

Wanneer wordt je immuniteit voor toxoplasmose getest?

Je immuniteitsstatus voor toxoplasmose kan vóór de conceptie of aan het begin van de zwangerschap worden gecontroleerd.

Tijdens de prenatale opvolging kan een bloedonderzoek onder andere worden gebruikt om na te gaan of je beschermd bent tegen bepaalde infecties, waaronder toxoplasmose.

Blijkt uit het resultaat dat je niet beschermd bent? Dan legt je arts, gynaecoloog of vroedvrouw uit welke voorzorgsmaatregelen je tijdens de zwangerschap het best neemt en welke verdere opvolging in jouw situatie nodig is.

Niet immuun zijn betekent niet dat je tijdens je zwangerschap automatisch toxoplasmose zult krijgen. Het betekent alleen dat je contact met de parasiet zoveel mogelijk moet proberen te vermijden.

Als je niet beschermd bent, is het onder andere belangrijk om vlees goed te bakken, rauw gegeten fruit, groenten en kruiden grondig te wassen, je handen te wassen nadat je rauw vlees of aarde hebt aangeraakt en voorzichtig om te gaan met kattenuitwerpselen.

Hoe voorkom je toxoplasmose tijdens de zwangerschap?

Ben je niet immuun, neem dan deze voorzorgsmaatregelen:

• bak vlees altijd goed door;
• vermijd rauw of onvoldoende verhit vlees;
• was fruit, groenten en verse kruiden grondig;
• was je handen nadat je rauwe voedingsmiddelen of aarde hebt aangeraakt;
• reinig keukengerei en oppervlakken die in contact kwamen met rauw vlees zorgvuldig;
• draag handschoenen tijdens het tuinieren;
• laat indien mogelijk iemand anders de kattenbak schoonmaken. Moet je het toch zelf doen, draag dan handschoenen en was daarna grondig je handen.

Deze voorzorgsmaatregelen zijn extra belangrijk omdat een toxoplasmose-infectie bij de moeder zonder duidelijke symptomen kan verlopen.

Als je immuun bent voor toxoplasmose, veranderen vooral de voorzorgsmaatregelen die specifiek bedoeld zijn om een besmetting met deze parasiet te voorkomen.

Dat betekent echter niet dat alle voedingsadviezen tijdens de zwangerschap vervallen.

Ook wanneer uit je bloedonderzoek blijkt dat je immuun bent voor toxoplasmose, blijf je zwanger en moet je rekening houden met andere voedselinfecties, zoals listeriose, en met de algemene regels rond voedselhygiëne.

Wat mag je eten als je immuun bent voor toxoplasmose?

Je voeding kan gevarieerd en evenwichtig blijven. Je kunt onder andere fruit en groenten, zetmeelproducten, peulvruchten, geschikte zuivelproducten, eieren, vlees en vis eten zolang je rekening houdt met de algemene aanbevelingen voor voedselveiligheid tijdens de zwangerschap.

Je immuniteit betekent dat maatregelen die uitsluitend bedoeld zijn om een eerste besmetting met Toxoplasma gondii te voorkomen niet meer dezelfde relevantie hebben.

Dat wil echter niet zeggen dat steak tartaar, rauw vlees of ieder ander rauw voedingsmiddel plots volledig zonder risico is. In bepaalde voedingsmiddelen kunnen namelijk ook andere bacteriën of parasieten aanwezig zijn.

Voorzichtig omgaan met voeding tijdens de zwangerschap draait dus niet alleen om toxoplasmose. Bekijk daarom ook onze lijst met voedingsmiddelen die je tijdens de zwangerschap beter vermijdt.

Moet je groenten en fruit nog wassen als je immuun bent?

Ja.

Een goede voedselhygiëne blijft belangrijk, ook wanneer je immuun bent voor toxoplasmose. Door fruit en groenten grondig te wassen, verminder je de blootstelling aan verschillende micro-organismen die via aarde, handen of oppervlakken op voedingsmiddelen terecht kunnen komen.

Immuniteit tegen één specifieke parasiet beschermt je niet tegen alle andere voedselinfecties.

Mag je rood of saignant vlees eten als je immuun bent?

Immuniteit vermindert specifiek het risico dat verband houdt met een nieuwe toxoplasmose-infectie.

Rauw of onvoldoende verhit vlees kan echter ook andere micro-organismen bevatten die voedselinfecties kunnen veroorzaken. Tijdens de zwangerschap blijft het daarom verstandig om de algemene aanbevelingen voor het bereiden en veilig consumeren van vlees te volgen, ook wanneer je immuun bent voor toxoplasmose.

Het zou dus fout zijn om een positieve toxoplasmose-immuniteit te zien als een vrijgeleide om alle voedingsvoorzorgen tijdens de zwangerschap los te laten.

Nee. Een kat hebben betekent niet dat je automatisch toxoplasmose zult oplopen. Katten kunnen de parasiet via hun uitwerpselen verspreiden wanneer ze besmet zijn. Het belangrijkste risico is daarom contact met besmette kattenuitwerpselen, de kattenbak of eventueel besmette aarde.

Ben je niet immuun? Laat de kattenbak dan indien mogelijk door iemand anders schoonmaken. Moet je het zelf doen, gebruik dan handschoenen en was daarna grondig je handen. Je hoeft je kat dus zeker niet weg te doen omdat je zwanger bent.

Wil je weten hoe je je huisdier kunt voorbereiden op de komst van je baby? Lees dan ook onze tips over katten tijdens de zwangerschap en de voorbereiding op de komst van je baby.

Moet je nog voorzichtig zijn met de kattenbak als je immuun bent?

Een bevestigde immuniteit door een oude infectie betekent dat je in normale omstandigheden beschermd bent tegen een nieuwe toxoplasmose-infectie. Dat maakt kattenuitwerpselen natuurlijk niet hygiënisch.

Je handen wassen nadat je de kattenbak hebt aangeraakt en handschoenen gebruiken blijven dus goede gewoonten tijdens de zwangerschap, ook los van het specifieke risico op toxoplasmose.

IgG-antistoffen die na een oude infectie zijn ontstaan, blijven doorgaans langdurig aanwezig. Bij iemand met een normaal functionerend immuunsysteem wordt deze immuniteit als beschermend beschouwd.

Herinfectie of reactivering tijdens een zwangerschap is mogelijk, maar zeer zeldzaam. Deze situaties worden voornamelijk beschreven bij bijzondere omstandigheden, zoals een verminderde immuniteit of blootstelling aan bepaalde atypische varianten van de parasiet.

Als uit je bloedonderzoek duidelijk blijkt dat je vroeger een infectie hebt doorgemaakt, hoef je dus niet op eigen initiatief regelmatig nieuwe tests te laten uitvoeren om te controleren of je "nog steeds immuun" bent. Volg gewoon de onderzoeken die je zorgverlener tijdens je zwangerschap voorschrijft.

Probeer een afwijkend of onduidelijk resultaat niet zelf te interpreteren. De gelijktijdige aanwezigheid van IgG en IgM betekent niet automatisch dat de infectie tijdens je zwangerschap is ontstaan. IgM-antistoffen kunnen lang na een infectie aanwezig blijven en kunnen ook niet-specifieke reacties veroorzaken.

Afhankelijk van de situatie kan je arts bijvoorbeeld vragen om:

• enkele weken later opnieuw bloed te laten afnemen;
• de ontwikkeling van de IgG-waarden te vergelijken;
• een IgG-aviditeitstest uit te voeren;
• het resultaat te laten bevestigen door een gespecialiseerd laboratorium.

In België kan het Nationaal Referentiecentrum onder andere aanvullende analyses uitvoeren van IgG, IgM en de aviditeit om een toxoplasmoseonderzoek bij een zwangere vrouw correct te helpen interpreteren.

Tussen de resultaten van bloedonderzoeken, voedingsmiddelen die je wel of beter niet eet en alle voorzorgsmaatregelen die je aan het begin van je zwangerschap ontdekt, is het heel normaal dat je soms het overzicht verliest.

Met YooMum vind je informatie die aangepast is aan de verschillende fases van je zwangerschap en kun je ervaringen uitwisselen met andere aanstaande mama's over de vele vragen die tijdens deze negen maanden op je afkomen.

Ontdek YooMum via de App Store of Google Play.